为什么闲鱼总是闲不出去?[一周求妙招|145期]
188 2025-04-03
宗喀·漾正冈布宗喀·漾正冈布(Yongdrol K. Tsongkha),文学学士(1985)、历史学硕士(1988)、医学博士(1995)历任中国科学院自然科学史研究所助理研究员(1995-2000)、美国印第安纳大学欧亚腹地研究系与人类学系助(副)教授(1999-2003)、研究员(2003-)、兰州大学民族学与藏学二级教授、博士生导师(2004-)、兰州大学藏缅-阿尔泰研究所所长(2005-)、甘肃省人民政府文史研究馆研究员(2020-)、牛津大学东方学研究院与Wolfson学院访问教授(2014-2016)等。
宗喀教授自1980年代初以来在青藏高原腹地、藏汉蒙边地、喜马拉雅南麓与西缘、中亚、中东(含北非)、西伯利亚、北美与西欧等地进行了卓越的田野工作,在藏学、世界宏观历史、历史语言学、藏学人类学及文化遗产保护等领域进行了开拓性研究, 30余年来在中美欧等地三地培养了百余名优秀硕博士和其他青年学者。
何晶勃何晶勃(Yangcan Dekyi),现任兰州文理学院旅游学院副教授,2007-2010年就读于兰州大学西北少数民族研究中心与藏缅阿尔泰研究所,师从宗喀教授从事拉卜楞地区歌舞遗产研究,在导师精心指导和师门同学协助下完成的硕士学位论文《拉卜楞的歌与舞》, 被校内外评审专家誉为是该校民族学学科2010年前“最规范”的优秀硕士学位论文
英加布英加布(Yumkyab Rwa),现任西北民族大学中国语言文学学部教授、博导,兼任西北民族大学科研处副处长,近年主持国家社科基金重大项目等多项2008-2013就读于兰州大学西北少数民族研究中心与藏缅阿尔泰研究所,师从宗喀教授从事藏学研究, 是兰州大学首批三位藏学博士之一,在导师精心指导下完成的博士学位论文《域拉奚达与隆雪措哇:藏传山神信仰与地域社会研究》获教育部全国论文抽检兰州大学文科博士论文最高分。
曾同导师合写并发表《“论偕微赤噶”(blon khri sheu ka)——都兰吐蕃三号墓出土藏文碑刻考释》(文物,2012年第9期)、《多拉仁姆山的人与神——祁连山西北缘东纳藏人的山神信仰》(宗教人类学,2014)、《拉卜楞的书面与口头文学》(中国民族学,第5辑)等学术论文多篇。
在学期间曾赴瑞士苏黎士大学访学
《拉卜楞寺全景图》 19世纪 藏于布里亚特历史博物馆 图片来源:CHARU公号
项目基金:2015年度国家社科基金重大项目“藏蒙医学历史与现状调查研究”(15ZDB116)和2018年度兰州大学“一带一路”专项重点项目“‘一带一路’海外民族志调查与整理研究——以吉尔吉特-巴尔蒂斯坦(Gilgit-Baltistan)为中心”(2018ldbrzd001)阶段性成果。
拉卜楞地区既有绵延起伏的高山,又有宽阔无垠的草原,既有郁郁葱葱的森林,又有澄澈静谧的湖泊,纵横的河流,浇灌着两岸的田野牧场;遍布的溪泉,流淌着动人的故事传说生活在这里的拉卜楞人可以说是采山水之灵气,得自然之造化,乐天知命。
被称为“卫藏第二”的闻名遐迩的有300年历史的藏传佛教寺院大学--拉卜楞大寺使这里成为安多地区最重要的经济、宗教与文化中心之一而如期而至的传统年节和寺院举行的盛大法会,为此地及其附近地区的人们提供了广阔的舞台,孕育和发展了丰富多彩的歌舞,也使这里成为安多地区一重要的歌舞圣地。
这些歌舞艺术在民间和寺院中代代流传,长盛不衰,这些多姿多彩的歌舞艺术涉及历史、信仰、哲学、生产、习俗、伦理、审美等各个方面,在适应不同的社会生活、民众心理需求的过程中,不同的歌舞担负了各自的特殊功能:有些可以起到协调劳动、把握节奏、调节情绪的作用;有些则与民俗活动相结合,体现出民间习俗的某些规程;有的用来抒发爱情;有的用于叙述历史;有的用来寄托信仰。
人们在歌舞活动中去交流信息、去唱述历史、去表达情感、去教育后代,歌舞与人生相伴,与习俗相伴,与历史相伴拉卜楞的歌舞不仅是一种大众艺术形式,也是传统文化的载体,是民族精神的体现,人们在歌舞活动中往往显得自由洒脱,天真烂漫、生气勃勃。
拉卜楞地区的歌舞艺术按照传承体系大体上可以分为非宗教(民间歌舞)和宗教乐舞,前者大概有相当一部分由非宗教职业者的艺人创编,包括歌谣、舞蹈、说唱等形式;后者包括宗教音乐和法舞,大都由拉卜楞寺的僧人编创,作为宗教仪轨,在宗教活动中展现,在僧侣中代代传承。
但有时很难把民间歌舞和宗教乐舞截然分开,民间歌舞中有宗教内容,而宗教乐舞也吸取了当地的民间歌舞元素,两者相互采借,相互浸染,难分彼此为了叙述的方便,我们在此姑且做如此划分
《拉卜楞寺全景图》20世纪藏于纽约鲁宾博物馆 图片来源:CHARU公号
吐蕃特的传统歌舞常常是集诗、歌、舞为一体,歌词多是生动而富有情趣的小诗,这些诗歌或由普通民间艺人所作,或出自高僧大德之手,像汉文中的格律诗一样,讲究合辙押韵,以便吟唱歌词多为三段式或两段式,常采用比兴的手法,第一、第二段常用骏马、牦牛、雄鹰、雪山、草原、帐篷、日月等事物比喻起兴,第三段切意,有时索性采用拟声词、迭词、衬词,配以或抒情、或欢快的曲调,反复吟唱,朗朗上口,极富韵律感。
有些曲调在民间广为流传,歌者即兴编词,抒发情怀,那些历代不见经传的歌手、乐手,常常随兴所至,尽情发挥,留下他们美妙的乐思在某些传统节日里,人们往往会齐聚一堂,引吭高歌,唱到兴致浓处,不禁手舞足蹈,连臂踏歌,真可谓载歌载舞,酣畅淋漓。
所以很难把吐蕃特的歌与舞截然分开,但有些时候以唱为主,有些时候以舞为主,有些时候说、唱、舞相结合,因而还是可以将吐蕃特的歌舞大体上划分为歌谣、舞蹈、说唱等艺术类型
拉卜楞的歌谣从农、牧、猎体力劳作到婚庆、年节等诸种礼俗;从山乡田野到城镇舞台,都有它的传播场所她它是一种口耳相传的艺术,在口耳相传中,它又以不断地变异求新保持其绵延不绝的生命力直到现在,拉卜楞人喜欢歌唱,无论是逢年过节还是收获喜庆,无论是浪山消遣还是田间劳动,都离不开歌的伴随。
拉卜楞地区流传着诸多歌谣形式,根据我们的调查,主要包括“勒”(གླུ ། glu)、“拉伊”(ལ་གཞས། la gzhas)、“嘛呢”(མ་ཎི། ma Ni)、“栋令”(རྡུང་ལེན། rdung len)、“西贝勒”(བྱིས་པའི་གླུ ། byis pai glu)和“列勒”(ལ
ས་གླུ ། las glu)等,这些歌谣以歌唱形式为主,基本上没有舞蹈动作(一)“勒”(又音译为“鲁”གླུ glu)“勒”大约是一种伴随民间生活仪式和祀典仪式的歌谣形式,在“洛萨尔”(ལོ་གསར། losar 传统新年)、香浪节、婚礼、新房落成典礼、“上头”仪式(སྐྲ་ཕབ་པ། skra phab pa 年轻女子的成人礼)等仪式或礼仪活动中吟诵歌唱,是一整套程式化的组歌,我们也许可以将它理解为仪式歌。
“勒”是拉卜楞人最常见的歌唱形式,男女老少几乎都能咏唱“勒”的旋律波动较大,像跌宕起伏的高山,绵延悠长,具有浓郁的生活气息和草原风貌,在牧区表现为自由、辽阔、高亢,在农区表现为豪放、细腻、活泼、流畅“勒”多采用独唱、对唱、问答的方式,演唱时,歌手常常把手放在耳畔,用喉部的快速颤动发出连续的“碎音”或同音反复的短音。
据民间艺人道尔吉(རྡོ་རྗེ། rdo rje) [1]介绍,拉卜楞地区的“勒”一般由8个独立的篇章组成,每一个篇章的歌曲有自己的主题,每一个篇章也可在特定的场合单独演唱,或根据情境的需要选取其中几个篇章组合演唱。
下面以上唐乃合(ཐང་ནག ། thang nag)、下唐乃合、昂去乎(སྔོན་ཆགས། sngon chags)、洒易囊(ཟ་ཡུས་སྣང་། za yus snang)、洒哈尔(ས་དཀར། sa dkar)五个村子为例来说明“勒”的唱法。
(上塘乃合村、下塘乃合村、昂去乎村、洒易囊村曾是拉卜楞大寺的警卫村“拉德四部翼”(ལྷ་སྡེ་ཤོག་པ་བཞི། lha sde shog ba bzhi)中唐乃合部翼成员,洒哈尔村在人民公社时期和前四个村庄属于同一生产队,一起劳动。
)[2]每年的洛萨尔(传统新年)是拉卜楞人最隆重的节日,届时,这几个有历史渊源关系的村庄都会轮流做东,起灶供饭,邀请其余村庄的村民来本村聚会,本村的男女老少都可以参加,其他村庄选派能歌善舞的村民,由长者带领,参加聚会活动。
这不仅仅是邻里乡亲的欢聚宴乐,更是歌舞竞技的擂台,关乎个人、村庄的荣辱每一个村庄都有一个被当地人称为“玛尼康”(མ་ཎི་ཁང་། ma Ni khang)的公房,大的可容纳上千人,公房里整齐地摆放着一排排类似茶几的长桌,桌上摆满羊肉、措玛(ཚོད་མ། tshod ma 藏包)、油香、糖果、烟酒等各色食品,桌旁是一排排卡垫,供客人就座。
座位是分宾主的,东道主坐在中排,客人按村庄依次坐在主人后面,老者坐在上席,年轻人坐在下席,妇女和儿童坐在周边靠墙摆放的凳子上
下唐乃合村的公房“嘛呢康”(笔者摄于2008年12月)晚上七、八点钟,客人陆续到场,歌舞活动在一片欢笑和祝福声中拉开帷幕第一个篇章叫“喀木曾”(ཁ་མཚར། kha mtshar),可以理解为开场曲,一般由村庄里德高望重的老人先唱,作为开场白。
唱词内容多是庆祝节日、祝福吉祥、欢迎宾客、赞颂佛、法、僧三宝、赞美家乡的山川河流、赞美主人的慷慨周到等内容例如:ཤ་འདུས་རྒོ་འདུས་སྤང་ལ་འདུས། སྤང་མེ་ཏོག་ཡག་གི་སྐྱིད་ལ་འདུས། །
སྟག་འདུས་གཟིག་འདུས་ནགས་ལ་འདུས། ནགས་སིལ་ཏོག་ཡག་གི་སྐྱིད་ལ་འདུས། །ཆེ་འདུས་ཆུང་འདུས་ཁྲོམ་ལ་འདུས། ཁ་ཇ་ཆང་འཛོམ་གི་སྐྱིད་ལ་འདུས། །
歌词大意:麋鹿黄羊欢聚草地上,草原花开愉悦聚;老虎豹子欢聚森林里,野果丰硕快乐聚;男女老幼汇聚市场中,茶酒食物丰足幸福聚又如:དགུང་སྔོན་པོ་གནའ་སྐྱིད་ད་སྐྱིད་རེད། འབྲུག་ཕོ་ཆུང་སྐྱིད་ཀི་ཁ་སྣོན་རེད། གན་ཡང་ཡང་སྐྱིད་ཀི་སྨོན་ལམ་འདེབས། ། 。
རྫ་ཁྲ་ཡག་གནའ་སྐྱིད་ད་སྐྱིད་རེད། འབྲོང་བྲེ་སེར་སྐྱིད་ཀི་ཁ་སྣོན་རེད། གན་ཡང་ཡང་སྐྱིད་ཀི་སྨོན་ལམ་འདེབས། །
རང་རུ་སྡེ་གནའ་སྐྱིད་ད་སྐྱིད་རེད། ཁྲོམ་ན་ཟླ་སྐྱིད་ཀི་ཁ་སྣོན་རེད། གན་ཡང་ཡང་སྐྱིད་ཀི་སྨོན་ལམ་འདེབས། །歌词大意:
古今都幸福的蓝天,青龙增添了欢乐,祈愿这福乐永世存古今都幸福的山岩,野牦牛增添了欢乐,祈愿这福乐永世存古今都幸福的村庄,青年人增添了欢乐,祈愿这欢乐永世存再如:གོས་ཚ་རུ་གདང་ན་ཡོད་ནི་ཚོ། གན་གདང་ནས་མ་འཇོག་གོན་གི་སྡོད། གན་གོན་གི་སྐལ་བ་ལྡན་ནི་རེད། །。
གཡུ་བྱུ་རུ་ཁེལ་ན་ཡོད་ནི་ཚོ། གན་ཁེལ་ནས་མ་འཇོག་འདོགས་ཀི་སྡོད། གན་འདོགས་ཀི་སྐལ་བ་ལྡན་ནི་རེད། །གླུ་ཁ་མཚར་ཁོག་ན་ཡོད་ནི་ཚོ། གན་ཁོག་ནས་མ་འཇོག་ལེན་གི་སྡོད། གན་ལེན་གི་སྐལ་བ་ལྡན་ནི་རེད། །
歌词大意:那架起的羔裘缎袄,请不要积压穿起来,如今正是穿着的好时光那盒装的珊瑚松石,请不要珍藏戴起来,如今正是佩戴的好时光那满腹美妙的歌曲,请别藏心底唱出来,如今正是唱歌的好时光第二个篇章叫“勒西和”(གླུ་ཤགས། glu shags),可以理解为趣歌或对歌,多为对唱,多具有挑战、批评、讽刺、调侃、玩笑、竞技等意味。
有的歌者针对某村、某人的不良行为提出批评或讽刺,被批评者也会反驳、反诘;有的歌者讲某个人闹的笑话,相互调侃这种情形下,歌词都是即兴编唱,最能体现歌手的才思敏捷、灵活机智例如:མགོ་རྨོག་དཀར་གོན་ཤེས་ཕུད་ཤེས་བྱོས། རྨོག་ལོག་ནས་སྐེ་ཚིགས་ཕུད་ནི་མང་། །
ཁྲབ་དཀར་པོ་གོན་ཤེས་ཕུད་ཤེས་བྱོས། ཁྲབ་ཁུག་མདུད་བརྒྱབ་ནས་བསད་ནི་མང་། །གླུ་སྲིད་པ་ལེན་ཤེས་འདྲི་ཤེས་བྱོས། ལྕེ་མདུད་པ་བརྒྱབ་ནས་ལྐུགས་ནི་མང་། །
歌词大意:盔头会戴要会摘,不会摘了把头歪甲衣会穿要会脱,不会脱了绞胳膊对歌会唱要会问,不会问了哑嗓子又如:ཁྱོད་བྱིའུ་ཆུང་འཕུར་དགའ་ཆེ་ནོ་ཡིས། ཁྲ་གླག་མོ་ལམ་ནས་ཐུག་བཏང་ཐལ། 。
སྒྲོ་སྤུ་གྲི་རླུང་ལ་བསྐུར་བཏང་ཐལ། ། ཁྱོད་གླུ་བ་ཤགས་ལ་དགའ་ནོ་ཡིས། ང་སྟོང་ཐུབ་གླུ་བར་ཐུག་བཏང་ཐལ།ཤགས་དགའ་རེ་ཡོད་ནོ་བླངས་བཏང་ཐལ། །
歌词大意:小鸟就是爱飞翔,常常成了鹞的粮,片片羽毛空中扬你爱上场表现和对歌的,常常碰上歌中王,几首对歌出洋相再如:དགུང་ནས་གྲགས་པའི་གཡུ་འབྲུག་ཁྱོད། ངར་སྐད་མེད་ནོ་ལྟས་ངན་རེད། །。
བར་སྣང་འགྲིམས་པའི་ཁྱུང་ཆེན་ཁྱོད། གཤོག་སྒྲོ་མེད་ནོ་ལྟས་ངན་རེད། ། ཁྲོམ་ནས་འཁོར་བའི་གླུ་བ་ཁྱོད། གླུ་ཤགས་མེད་ནོ་ལྟས་ངན་རེད། །
歌词大意:云雾中的小青龙,没有雷声真可笑!高空飞的大鹏鸟,没有翅膀真可笑!席间转的小歌手,没有对歌真可笑!第三个篇章叫“沃尔修”(བར་བཤོལ། bar bshol)[3],可以理解为调和曲、劝解歌在上一篇章中,两个村庄或个人相互讥讽、相互调侃,如同拳手对打一般,你攻我守,你退我进,唇枪舌剑,针锋相对,有时难免气氛紧张,伤了和气,这时第三方出面劝解,缓和气氛,化解矛盾。
例如:སྟག་དར་མས་དར་མ་ཐུབ་རབས་མེད། ང་སྟག་ཕྲུག་ལངས་ནས་བར་ཞིག་བཤོལ། །འབྲོང་དར་མས་དར་མ་ཐུབ་རབས་མེད། ང་འབྲོང་ཕྲུག་ལངས་ནས་བར་ཞིག་བཤོལ། །
གླུ་བས་གླུ་བ་ཐུབ་རབས་མེད། ང་གཞོན་ནུ་ལངས་ནས་བར་ཞིག་བཤོལ། །歌词大意:猛虎双方别厮斗,幼虎我起身解格斗健壮的“准”(野牦牛)啊双方别厮斗,牛犊我起身解格斗。
歌手间不要做对头,我歌童劝你们交朋友再如:འབྲོང་དར་མའི་རྨིག་བཞི་ཐོག་ལས་རྒོད། སྟག་དར་མའི་མཆེ་བ་མདུང་ལས་རྣོ། །དེ་ཁྲ་ཡག་རྫ་ལ་མཛའ་རབས་མེད། ང་སྟག་ཕྲུག་ལངས་ནས་བར་ཞིག་བཤོལ། །。
ཕ་ཨ་ཁུའི་ཁ་ལྕེ་གློག་ཞགས་རེད། སྤུན་ན་ཟླའི་རིག་པ་མེ་ལོང་རེད། །ཤགས་ཕུ་ནུའི་བར་ལ་མཛའ་རབས་མེད། ང་བུ་ཆུང་ལངས་ནས་བར་ཞིག་བཤོལ། །
歌词大意:健壮的野牦牛四蹄似雷闪,猛虎獠牙如利剑;山崖下莫争吵,我幼虎劝你们别互伤老兄你的舌尖似闪电,小弟的才华明镜悬;酒席宴上和为贵,歌童劝你们要互让第四个篇章是“忙勒”(སྨྲེང་གླུ ། smreng glu),可以理解为惆怅曲或思念歌,多唱给长者前辈,讴歌父母的恩情,怀念逝去的亲人、恩师,劝诫上下慈孝、邻里和睦,曲调婉转哀伤。
在婚礼中,新人告别父母时也会唱起“忙勒”སྐྱ་གསལ་ལེ་ནམ་མཁའ་ལངས་དུས་ན། ཁྱོད་ད་ལོངས་ཟེར་བའི་ཕ་ཞིག་དགོས།ཕ་མེད་དུས་གུང་ཉལ་གུང་ལངས་རེད། ཕ་འདྲ་བའི་ཨ་ཁུ་གང་ན་ཡོད། །
ཁྲ་ཁྱུག་གེ་དམག་དཔུང་ཚོགས་དུས་ན། ཁྱོད་ད་རྒྱུགས་ཟེར་བའི་སྤུན་ཞིག་དགོས།སྤྲུན་མེད་དུས་རྒོད་པོ་གཤོག་ཆད་རེད། སྤུན་འདྲ་བའི་བུ་ཞིག་གང་ན་ཡོད། །
སེར་ཆིལ་ལེ་ཉི་མ་ཤར་དུས་ན། ཁྱོད་འདི་ཟོ་ཟེར་བའི་མ་ཞིག་དགོས།མ་མེད་དུས་འཁྱགས་ཟས་འཁྱགས་འཐུང་རེད། མ་འདྲ་བའི་མ་སྲུ་གང་ན་ཡོད། །
歌词大意:当天色放光发亮时,需有个催你起床的父亲;无父时昼夜不分任起卧,慈父般的叔伯何处去寻当人马黑压压集中时,需有个并辔厮伴的兄弟;无兄弟就像断翅的鹰,同胞般的兄弟何处去寻当太阳红彤彤升起时,需有个催你吃喝的母亲;。
无母时残羹冷饭裹饥肠,慈母般的婶嫂何处去寻再如:གན་དྲིན་ཅན་རྟ་བོ་དྲིན་ཆེ་ནོ། རྐང་ཐང་མ་སོང་མ་ཤེས་ཐལ།ས་རྐང་ཐང་སོང་ནས་ཤེས་དུས་ན། ངས་དྲིན་ཅན་རྟ་བོ་དྲན་གིན་ཡོད། །。
གན་དྲིན་ཅན་མཛོ་མོ་དྲིན་ཆེ་ནོ། ཇ་ནག་ཁུ་མ་འཐུང་མ་ཤེས་ཐལ།ཇ་ནག་ཁུ་འཐུང་ནས་ཤེས་དུས་ན། ངས་དྲིན་ཅན་མཛོ་མོ་དྲན་གིན་ཡོད། །
གན་དྲིན་ཅན་ཕ་མ་དྲིན་ཆེ་ནོ། ངས་ས་མཐའ་མ་ཉུལ་མ་ཤེས་ཐལ།ང་ས་མཐའ་ཉུལ་ནས་ཤེས་དུས་ན། ངས་དྲིན་ཅན་ཕ་མ་དྲན་གིན་ཡོད།
歌词大意:那良驹走马的恩惠,徒步跋涉前难知晓;当历尽艰辛醒悟时,分外思念恩重的骏马那犏母牛的恩惠,不喝淡茶前难知晓;当尝够苦茶后,分外思念恩重的奶牛那慈祥父母的恩惠,流落异乡前难知晓;当颠沛流浪幡然醒悟时,才分外思念恩重的双亲。
第五个篇章叫“仲勒”(སྒྲུང་གླུ ། sgrung glu),可以理解为叙述性故事歌,常常以《格萨尔王传》等传记、故事内容为歌唱题材,多采用问答的形式,一方提问,一方回答,若把对方问得无言以对,就会赢得一片赞誉。
例如:འབྲི་མར་སེར་བོའི་མཆོད་ཅིག་འཕེན། སྟོད་ཨ་ནེ། གོང་སྨན་རྒྱལ་མོར་མཆོད། །ཞོ་ཁ་དཀར་པོའི་མཆོད་ཅིག་འཕེན། སྟོད་ལྷ་ཆེན། ཚངས་པ་དཀར་བོར་མཆོད། །
བདུད་རྩི་ཟིལ་མའི་མཆོད་ཅིག་འཕེན། འཛམ་གླིང་། སེང་ཆེན་རྒྱལ་བོར་མཆོད། །歌词大意:挥洒金黄酥油的祀奉,祭奠上界王妃;挥洒洁白乳酪的祀奉,祭奠上界的大梵天王;
挥洒醇香美酒的祀奉,祭奠雄狮大王格萨尔再如:དྲི་བ། ཤིང་སྐྱེས་ནས་རུལ་རྒྱུ་མེད་ནོ་འདི། ངས་མ་ཤེས་གླུ་བར་དྲིས་ནི་ཡིན། །རྟ་བརྒྱུགས་རུང་རྨིག་རྗེས་མེད་ནོ་འདི། ངས་མ་ཤེས་གླུ་བར་དྲིས་ནི་ཡིན། །。
སྐྲ་སླེས་རུང་སྐྲ་ཤད་མེད་ནོ་འདི། ངས་མ་ཤེས་གླུ་བར་དྲིས་ནི་ཡིན། །ལན།ཤིང་སྐྱེས་ནས་རུལ་རྒྱུ་མེད་ནོ་འདི། དབུས་ཀྱི་དར་ཤིང་རིང་མོ་རེད། །
རྟ་བརྒྱུགས་རུང་རྨིག་རྗེས་མེད་ནོ་འདི། རྟ་མཆོག་རྐྱང་རྒོད་གཡེར་བ་རེད། །སྐྲ་སླེས་རུང་སྐྲ་ཤད་མེད་ནོ་འདི། སྒ་སྐྱ་ལོའི་སེང་ལྕམ་འབྲུག་མོ་རེད། །
歌词大意:问:树长千百年不枯,说说这是什么树?驹跑千里蹄迹不露,说说这是什么驹?发梳千遍屑不露,说说此人什么妇?答:树长千年永不枯,这是卫地神幡竖驹跑千里蹄不露,这是格萨尔乘的驹发梳千遍屑不露,这是格萨尔王的王妃珠母。
第六个篇章叫“什巴干布”(སྲིད་པ་རྒན་པོ། srid pa rgan po) ,被一些人翻译为创世歌“什巴干布”的内容包括讲唱世界的起源和天地的形成,讲唱生命的形态和由来,讲述日月星辰的方位、特点等。
“什巴干布”采用问答的形式,你问我答例如:དྲི་བ།སྲིད་པའི་བ་ཆུང་བཤའ་དུས་སུ། བ་མགོ་བཅད་ནས་གང་ལ་བཞག །སྲིད་པའི་བ་ཆུང་བཤའ་དུས་སུ། བ་ཀོ་བཤུས་ནས་གང་ལ་བཞག །
སྲིད་པའི་བ་ཆུང་བཤའ་དུས་སུ། བ་རྔ་བཅད་ནས་གང་ལ་བཞག །ལན།སྲིད་པའི་བ་ཆུང་བཤའ་དུས་སུ། བ་མགོ་བཅད་ནས་སྒང་ལ་བཞག །
སྒང་འབར་འབུར་ཆེ་བ་དེ་དོན་ཡིན། །སྲིད་པའི་བ་ཆུང་བཤའ་དུས་སུ། བ་ཀོ་བཤུས་ནས་ཐང་ལ་བཏིང་།ཐང་ཁ་ཞེང་ཆེ་བ་དེ་དོན་ཡིན། །
སྲིད་པའི་བ་ཆུང་བཤའ་དུས་སུ། བ་རྔ་བཅད་ནས་ལམ་ལ་འཕངས།ལམ་ཀྱག་ཀྱོག་མང་བ་དེ་དོན་ཡིན། །歌词大意:问:什巴小牛宰杀时,砍下牛头放哪里?
什巴小牛宰杀时,剥下牛皮放哪里?什巴小牛宰杀时,割下牛尾放哪里?答:什巴小牛宰杀时,砍下牛头放山冈,山冈峰岭有来头什巴小牛宰杀时,剥下牛皮放滩上,草原无际有来头什巴小牛宰杀时,割下牛尾放道口,小道弯弯有来头。
第七个篇章叫“居勒”(བཅོལ་གླུ ། bcol glu) ,可以理解为拜托歌,这几个村子里有姻亲关系的人,相互对唱,拜托亲家善待自己的儿女这个篇章常常在婚礼中由娘家人和婆家人相互对唱,娘家人唱嘱托词,恳请婆家善待新娘,婆家一方唱保证词,请亲家放心,曲调恳切忧伤,催人泪下。
下面这首“居勒”,是根据民间艺人达老(སྟག་ལོ། stag lo 拉卜楞镇上唐乃合村人,时年70岁,为当地著名歌手,省级非物质文化遗产项目“则柔”的传承人)口述,由夏河县文化馆工作人员完德加(བན་དེ་རྒྱལ། ban sde rgyal)担任翻译,由笔者根据歌词大意整理加工的,歌中唱道:。
ང་ད་སྐབས་མཛོ་བོ་ཆུང་ཆུང་རེད། ཁལ་གསུམ་པོ་མ་འགེལ་སྙིང་རེ་རྗེ། །མ་བུ་མོ་ད་རུང་ཆུང་ཆུང་ཡིན། ལས་དཀའ་མོ་མ་བཅོལ་སྙིང་རེ་རྗེ། །
歌词大意:我家的牦牛岁数小,没驮过货,不堪重负,今天给它装上货,你不要让它驮太重我家的小妹岁数小,没见过世面,没吃过苦,到了你家多担待,大人小孩多体贴第八个篇章叫“扎西肖"(བཀྲ་ཤིས་འཇོག ། bkra shisjog),可以理解为吉样圆满曲或祝福歌,歌词内容为祝福人们吉祥如意,事事圆满,一般是在结尾时唱。
当唱起“扎西肖”时,欢宴结束,老人们离开公房,把空间留给年轻人,年轻人的欢歌曼舞即将拉开序幕比如:ཕྱོགས་བཅུའི་སངས་རྒྱས་དབྱིངས་ན་བཞུགས། གསུང་སྙན་སྐུ་རྒྱལ་བོད་ལ་ཁྱབ། ཡང་ཡང་ཁྱབ་པའི་བཀྲ་ཤིས་འཇོག །
ཉི་མ་བར་སྣང་ཁམས་ན་ཤར། འོད་གསལ་འཛམ་བུ་གླིང་ལ་ཁྱབ། ཡང་ཡང་ཁྱབ་པའི་བཀྲ་ཤིས་འཇོག །ཆུ་འཛིན་བར་སྣང་ཁམས་ན་འཁྲིགས། སྦྲང་ཆར་དོག་མོ་ས་ལ་འབབ། ཡང་ཡང་འབབ་པའི་བཀྲ་ཤིས་འཇོག །
歌词大意:十方神佛虚空住,妙音佛光照蕃土,年年吉祥年年福金色太阳横空出,光芒照遍赡部洲,年年吉祥年年福层层云海茫茫雾,细雨滋润人间土,年年吉祥年年福又如:ཁས་གོང་མས་ཁ་ན་ཉི་མ་ཤར། དགུང་ཉི་མའི་འོད་ལ་རྟ་བརྒྱ་འཁོར། རྟ་སྟོང་ཁར་འབུད་པའི་བཀྲ་ཤིས་འཇོག །。
ཁས་བར་མའི་ཁ་ན་ཟླ་བ་ཤར། ཟླ་བའི་འོད་ལ་མཛོ་བརྒྱ་འཁོར། མཛོ་ཁྲི་ཁར་འབུད་པའི་བཀྲ་ཤིས་འཇོག །ཁས་ཞོལ་མའི་ཁ་ན་སྐར་ཚོགས་ཤར། དགུང་སྐར་ཚོགས་འོད་ལ་ལུག་བརྒྱ་འཁོར། ལུག་ཁྲི་ཁར་འབུད་པའི་བཀྲ་ཤིས་འཇོག །
歌词大意:庄院前面阳光照,霞光万里万马跑,万马奔腾吉祥兆。庄院中堂月光照,皓月当空百牛叫,千百牦牛吉祥兆。庄院后堂星光照,满天星星羔羊叫,万千羊儿吉祥兆。
在村庄歌会上引吭高歌的村民(笔者摄于2010年2月)上述八个篇章也可以在不同的场合单独演唱,或根据需要选取部分篇章组合演唱据艺人达老介绍:在拉卜楞地区,每年正月初三是老年人的寿节,每逢此日,家中有80岁老人的人家亲朋相聚,为老人祝福,这时亲戚朋友会唱起“忙勒”(第四篇章),用以安慰老者、劝人敬老,气氛庄重,曲调较哀伤。
例如:བྱ་རྒས་ཀྱིན་རྒས་ཀྱིན་དགུང་ལ་འཕུར། རླུང་བསེར་བུའི་བར་ན་འདར་ར་ར།ནང་བྱ་བརྒྱའི་གཞུག་ལ་མི་ཆོད་གི ། སྙིང་རྗེ་ན་རྗེ་རྒྱུ་གན་ན་ཡོད། །
འབྲོང་རྒས་ཀྱིན་རྒས་ཀྱིན་རྫ་མགོར་སོང་། རྫ་གང་མཐོའི་བར་ན་འདར་ར་ར།ནང་འབྲོང་བརྒྱའི་གཞུག་ལ་མི་ཆོད་གི ། སྙིང་རྗེ་ན་རྗེ་རྒྱུ་གན་ན་ཡོད། །
མི་རྒས་བཞིན་རྒས་བཞིན་གོ་ཁར་ལྷུང་། སྒོའི་ཕྱི་ནང་བར་ན་འདར་ར་ར།མི་ཆེ་ཆུང་མང་པོའི་ཁ་ལོག་བརྒྱབ། སྙིང་རྗེ་ན་རྗེ་རྒྱུ་གན་ན་ཡོད། །
歌词大意:衰老的鸟儿飞蓝天,寒风冷雨中战栗栗,又赶不上百鸟群阵,要怜悯就该怜悯这老鸟衰老的野牦牛穿山岭,悬崖陡坡上战栗栗,又赶不上野牛群阵,要怜悯就该怜悯这老牛年老的人偎到火塘边,出屋进院时战栗栗,儿女们往来瞪眼珠,要怜悯就该怜悯这老人。
结婚是人生的一件大事,拉卜楞人的婚礼比较隆重而热闹,尤其在牧区,有些婚礼能持续好几天歌舞是婚礼上不可缺少的项目当由新郎、媒人以及新郎之兄弟等人组成的娶亲队伍来到新娘家时,娘家人唱起“喀木曾”(第一篇章)、“扎西肖”(第八篇章)表示欢迎,当新娘即将离开娘家时,新娘叩拜父母,以谢养育之恩,然后和家人一一作别,难舍难分,这时,新娘的家人如兄弟或舅舅等唱起“忙勒”(第四篇章),提醒新娘勿忘父母的养育之恩,唱起“居勒”(第七篇章),拜托婆家人一定要善待新娘,歌曲深情而忧伤,有时直唱得全家人泪流满面。
这时,新郎的家人或媒人会向新娘的家人信誓旦旦地唱保证词,保证一定会疼爱新娘,这才被允许上路新娘的舅舅、叔叔和兄弟“阿襄”(藏语称ཨ་ཞང་། a zhang 即娘舅,也是对送亲者的专称)组成送亲的队伍,将新娘一直送到婆家。
婆家早已备好了婚宴,一番仪式之后,婚宴开始,“阿襄”是座上宾,先让客人用餐,然后开始斟酒,酒至半酣,便在席上出现此起彼伏的歌声,婚宴进入高潮送亲的娘家人唱出要爱护新娘的嘱托词,婆家人唱出善待新娘的保证词,其他客人则唱吉祥如意、婚姻美满等祝福词。
村里的妇女合唱洒水歌“曲勒”(ཆུ་གླུ ། chu glu ) ,她们边唱边向媒人、新郎和“阿襄”们洒水,以索取“曲达尔”(ཆུ་དར། chu dar 即水费,索取之钱用作日后妇女们聚会玩耍的费用)。
水多为泉水,装在木桶里,桶边用酥油粘上羊毛,插上柏香(柏树枝),寓意吉祥关于这个习俗的来历,据当地艺人久西草(འཇིགས་བྱེད་འཚོ། jigs byed tsho)[4]介绍说:过去背水的活都是妇女干的,要到很远的地方背泉水,背水的木桶又大又重,妇女们背水很辛苦,背着水走了很远的路回来,已经疲惫不堪了,希望有人帮忙赶快把水桶卸下来,可是婆家人却满不在乎,公公装作没看见,只是数自己的羊有没有少。
所以,在婚礼上唱洒水歌“曲勒”并向婆家人洒水,是为了诉说女人背水的辛苦,水的来之不易,希望婆家人善待媳妇下面是两首洒水歌“曲勒”:1.ཆུ་ཀུན་ལ་མ་གཏོར་གཉེན་ལ་གཏོར། གཉེན་ཨ་ཞང་ཨ་ནེ་སྟེང་ལ་གཏོར། །
དགུང་སྔོན་པོ་གན་ལ་དཔེ་རེ་ལོངས། ངའི་ཆུ་ལ་ཆུ་དར་སྔོན་པོ་དགོས། །གོས་སྔོན་པོ་ལྷ་ར་ལྷག་གིས་དགོས། དེ་མེད་ན་ཆུ་དར་མི་ལོན་གི །
歌词大意:泼呀泼呀泼洒清水,清水要泼湿亲家们;那万里蓝天作比方,这水需碧蓝的酬报;若无绵长绿绸蓝缎,泼水的关口难闯过2.ཆུ་ཡར་གཏོར་ཡར་གྱི་གྲལ་ལ་གཏོར། ངས་གྲལ་ལ་ཆུ་ཞིག་མ་གཏོར་ན།。
ངས་ལེན་རོགས་གང་ཡིན་ངོ་མི་ཤེས། ཤེས་ཡ་ཤེས་མེད་མགྲོན་པོ་ཚོ། །ཆུ་ཡར་གཏོར་ཡར་གྱི་གྲལ་ལ་གཏོར། ངས་གྲལ་ལ་ཆུ་ཞིག་མ་གཏོར་ན།
ངས་ལེན་རོགས་གང་ཡིན་ངོ་མི་ཤེས། ཤེས་ཡ་ཤེས་མེད་ཨ་ནེ་ཚོ། །ཆུ་ཡར་གཏོར་ཡར་གྱི་གྲལ་ལ་གཏོར། ངས་གྲལ་ལ་ཆུ་ཞིག་མ་གཏོར་ན།
ངས་ལེན་རོགས་གང་ཡིན་ངོ་མི་ཤེས། ཤེས་ཡ་ཤེས་མེད་ཨ་མྱེས་ཚོ། །歌词大意:泼水泼水往席间泼,若我不向席间泼清水,难知道谁和我对歌,我不知道啊宾客们;泼水泼水往席间泼,若我不向席间泼清水,
难分清谁是送亲人,我不知道啊亲家母;泼水泼水往席间泼,如我不向席间泼清水,难认清谁是婆家人,我不知道啊亲家们在牧区的婚礼上唱歌时,首先由一人手持缠有羊毛或哈达的吉祥酒瓶,边唱边漫步,来到另一人面前即唱完,将酒瓶交给眼前的人,这人接过来,也一边唱一边漫步,再交给下一个人,如此一个接着一个地轮唱。
拉卜楞吐蕃特人的房屋多为平顶,房顶、围墙多用黏土夯成,人们在屋顶上煨桑、晾晒粮食庄子里不管谁家盖房,左邻右舍都会来帮忙,新房落成后,无论是新房的主人还是邻里乡亲,都一样兴高采烈,免不了要庆祝一番,主人设宴款待以表谢意,客人载歌载舞道喜祝贺这时多唱“喀木曾”“扎西肖”等等。
例如:ཡུལ་ཡར་རྒྱུད་ཀ་འདི་གསེར་གྱི་ཀ ། དེ་སྔོན་ན་མ་རྒྱུད་དཔལ་ལྷ་ཡོད། །ཡུལ་མར་རྒྱུད་ཀ་འདི་དངུལ་གྱི་ཀ ། དེ་སྔོན་ན་ཁ་ལས་རླུང་རྟ་ཡོད། །
ཡུལ་ཐབ་ལྷ་ཕྱུག་མོ་དུང་གི་ཐབ། དེ་ནང་ན་རྒྱལ་སྲིད་སྣ་ལྡན་ཡོད། །歌词大意:这家上首是金柱子,金柱前有吉祥天母;这家下首是银柱子,银柱前有福运风马;
这家炉灶是富足灶,灶膛里有轮王七宝。
拉卜楞地区现代藏式平顶民房(笔者摄于2008年9月)还有一些场合会将“勒”的部分篇章组合演唱,比如朋友相聚喝酒聊天,相互打趣,会唱“喀木曾”“勒西和”“巴尔修”“扎西肖”等等,在此不一一赘述唱歌不仅仅是为了娱乐,更重要的是通过歌唱活动可以起到传承文化,教育后代等作用,用歌唱的形式颂扬真善美、批评假恶丑,告诉后辈什么是对,什么是错,并把这种是非善恶观念一代一代传承下去。
据艺人道尔吉介绍:20世纪60年代的时候,村子里的一些年轻人染上了偷盗的恶习,搞得大家不得安宁,有些年轻人把别人家的柴火偷了点火取乐,几个村子的老人商量了之后,决定把大家聚到一起,用唱歌的方式教育他们(二)“拉伊”(ལ་གཞས། la gzhas)
“拉伊”,直译意为“山歌野曲”,是年轻人进行社交活动、结识异性朋友、寻找恋爱对象、选择终生伴侣、谈情说爱时唱的爱情歌曲“拉伊”是藏地年轻人传统上彼此相识的桥梁、结成良缘的纽带,伴随着人们恋爱的每一个阶段。
正如一首“拉伊”中唱的(大意):蜜蜂和野花相爱,春风就是媒人青年和姑娘相爱,山歌就是媒人“拉伊”具有悠长、自由、奔放的特征,是情之所至,不期然而产生的,多由年轻人独自吟唱或男女相互对唱,风格类似于“勒”,旋律深情优美,演唱自由舒展,歌者兴起而歌,兴尽而止,在拉卜楞的歌谣中独具风貌。
唱“拉伊”的场合是有严格禁忌的,不能在长辈、亲属的面前唱,只能在没有亲戚关系的同辈男女之间进行,“拉伊”中的一些词句,不能出现在庄严的仪式歌“勒”中,甚至“拉伊”一词,一般也不在大庭广众之下提及据艺人道尔吉介绍:拉卜楞地区的“拉伊”和“勒”一样,也是程式化的组歌,一般分为六个篇章,每个篇章有自己的主题。
拉卜楞寺外的盲人歌手(笔者摄于2010年2月)第一个篇章叫“古组巴”(མགོ་རྩོམ་པ། mgo rtsom pa),可以理解为开头曲,表现了青年男女相遇初识,彼此问候,了解对方,勇敢而真诚地结识朋友。
例如:ང་དང་མ་རྟ་བོར་ཞོན་དུས། ཁྱོད་གོམ་ཆུང་ལྷེམ་མེ་ལྷེམ་མེ།ཁྱོད་སྐེད་པ་ཉག་གེ་ཉག་གེ ། སྙིང་མི་རྗེ་ཁ་མེད་ཅིག་རེད། །
ང་དང་མ་རོགས་ལ་འགྲོག་དུས། ཁྱོད་སྙིང་ཆུང་སྟིག་གེ་སྟིག་གེ །ཁྱོད་དབུགས་ཁ་ལྷེམ་མེ་ལྷེམ་མེ། སྙིང་མི་རྗེ་ཁ་མེད་ཅིག་རེད། །
歌词大意:头一次驮载的马儿,步子闪又闪,腰儿软又软,不由叫人不可怜头一次见面的姑娘,心儿咚咚跳,气儿嘘嘘喘,不由叫人不爱怜第二个篇章叫“如乎坦巴”(རོགས་མཐུན་པ། rogs mthun pa)可以理解为交心歌,青年男女从素不相识到彼此感觉不错,便大胆地向对方表白,坦诚地吐露爱慕之情,毫无矫揉造作的忸怩之态。
如:རྨ་ཕ་རིའི་རྡོ་ར་གོང་མ་ནས། རྟ་འདོ་བ་སྡོད་དྲ་འགྲོགས་ག་འགྲོ། རྟ་ངེད་གཉིས་རྟེའུ་རྩེ་བྱེད་ལ་འགྲོ། རྨ་ཕ་རིའི་རྡོ་ར་ཞོལ་མ་ནས། རོགས་ཆུང་ལོ་སྡོད་དྲ་འགྲོགས་ག་འགྲོ། རོགས་ངེད་གཉིས་དཔུང་ཐུག་བྱེད་ལ་འགྲོ།
歌词大意:那河对岸上部石圈里,骏马你等等我一道走,让我们齐头并辔走那河对岸下部村庄里,情人你等等我一道走,让我们挽手并肩走第三个篇章叫“如乎占巴”(རོགས་དྲན་པ། rogs dran pa),可以理解为思念歌,对于热恋中的情人们来说,最揪心也最美妙的是对彼此的思念,倾吐起来,情真意切,缠绵悱恻。
如:ཅི་མི་རུང་དང་ཤ་ཚ་ལགས། ཁྱེད་ང་ལ་དྲན་འདུག་མི་དྲན། ངས་ཁྱེད་ལ་དྲན་ནས་སྙིང་ཤོར། །ང་བྱ་ལྟར་འཕུར་ལྡིང་ཐུབ་ན། སེམས་ཡང་མོར་ཁྱེད་ཡུལ་འཕུར་ཡོང་། །
ང་ཆུ་ལྟར་བཞུར་རྒྱུག་ཐུབ་ན། སེམས་ཡང་མོར་ཁྱེད་ཡུལ་འཁྱིལ་ཡོང་། །ང་ཤིང་ལྟར་རྡོལ་རྡལ་ཐུབ་ན། སེམས་ཡང་མོར་ཁྱེད་ཡུལ་བརྡོལ་ཡོང་། །
ང་ཁོག་ཚ་ལྗིད་མོ་རྡོ་འདྲ། ཕྱིར་ཤོག་གོ་གླེང་བའི་མི་མེད། ལ་གཞས་ཧོ་ཧོ་བླངས་ནས་ཡོང་། །歌词大意:心头肉你看怎么办,你想我不想?我想你想得发狂。
我若能小鸟般飞翔,将疾飞你身旁;我若能河水般流淌,我将飞流你身旁;我若能松柏般常青,我将扎根你身旁我心情沉如磐石,无人唤我回家,口唱情歌下山岗第四个篇章叫“如乎格巴”(རོགས་འགལ་བ། rogs gal ba),月有阴晴圆缺,人有悲欢离合,恋爱中的人难免会彼此误解,产生矛盾,甚至感情破裂,这时会唱起讽刺歌,相互抱怨,有时言词尖刻,正所谓“爱之深,恨之切”。
如:མར་ཕར་རིའི་ཁྭ་ཏ་ཞིག་གི ། ང་ཚུར་རིའི་ཁུ་བྱུག་ཞིག་ལ། །ཅི་འདྲ་འདྲའི་ཟུར་ཟ་བྱེད་ཀི ། ཟུར་ཟ་མ་བྱེད་ཁྭ་ཏ་ལོ་ལོ། །
ཁྱོའི་ཕྱོགས་ཀྱི་བྱ་མང་ཁྲོད་ན། ཁྱོད་བརྩོག་གི་བྱ་ཞིག་མེད་ཀི །མར་ཕར་རིའི་བུ་མོ་ཞིག་གི ། ང་ཚུར་རིའི་ཞི་ལི་ཞིག་ལ། །
ཅི་འདྲ་འདྲིའི་ཟུར་ཟ་བྱེད་ཀི ། ཟུར་ཟ་མ་བྱེད་བུ་མོ་ལོ་ལོ། །ཁྱོའི་ཕྱོགས་ཀྱི་རོགས་མང་ཁྲོད་ན། ཁྱོད་བརྩོག་གི་རོགས་ཤིག་མེད་ཀི །
歌词大意:你就像河那边树上的乌鸦,我就像河这边树上的布谷,你尽管讥笑我,尽管轻视我吧,在我的心目中,你们那一群鸟里最丑的就数你那边村子里的坏丫头你,这边村子里的好小伙我,你尽管嘲弄我,尽管小瞧我吧,在我的心目中,你们那群姑娘里最丑的就数你
第五个篇章叫“协热巴”(ཕྱིར་འགྲིག་པ། phyir grig pa),恋人们经过一番解释,表明心迹,消除误会,矛盾冰释,言归于好,这时又唱起了破镜重圆歌ནགས་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ནང་ན། བྱ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་གྲགས་ཀི །。
བྱ་ཁུ་ལོ་གསུང་སྙན་འདྲ་འདྲ། བྱ་གཞན་པ་གྲགས་ནི་མེད་གི །སྡེ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ནང་ན། རོགས་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་འགྲོགས་ཀི །
རོགས་ཆུང་ལོའི་ཞེ་འདང་འདྲ་འདྲ། རོགས་གཞན་པ་འགྲོགས་ནི་མེད་གི །歌词大意:茂密的大森林里,有各种各样的鸟儿,布谷般美妙的歌声,别的鸟都唱不出来静谧的大村庄里,有众多妙龄姑娘,。
情侣她美丽又善良,别的姑娘都比不上第六个篇章叫“德摩希”(བདེ་མོ་བྱེད། bde mo byed),意为“祝您安详平和”或“再见”,可以理解为告别歌人间没有不散的筵席,任你怎样依依不舍,曲终人散的时候还是得要说再见。
如:སྤང་དུ་མེ་ཏོག་ལྟར་སོང་ཡ། བྲག་དང་ཤོད་དུ་རྩེ་སོང་ཡ། ཆུ་མགོ་བཞུར་བཞུར་འཐུང་སོང་ཡ། །སྟག་མ་ཤིང་ལོ་ཆ་གསུམ་སྣང་། ཤུག་པ་པ་ཕྲུག་ཆ་གསུམ་སྣང་། ཐང་ཤིང་ཐང་ཕྲུག་ཆ་གསུམ་སྣང་། །
ཕྱིར་ལོག་ཕྱིར་ལོག་ག་ལེར་ཕྱིར་ལོག ། ཕྱི་རུ་མི་ཡོང་ས་སྦ་འདས། ཕྱི་རུ་མི་ཡོང་ས་སྦ་འདས། །歌词大意:草滩上去看花,山崖上去游戏,山间清泉去喝它。
枇杷树有三对,柏香树有三对,青松树有三对往回走往回走,往回慢慢地走,再不回去天要黑在实际生活中不一定如此规正,常常会因时而异、因地而异、因人而异每年的“洛萨尔”、香浪节是年轻男女翘首期盼的良辰佳期,在“洛萨尔”期间,部落、村庄之间举行的聚餐活动中,当“勒”结束后,长辈、亲属起身离座,公房里只留下青年男女,他们各道情怀,互通衷曲,情意绵绵,“拉伊”的歌声唱彻通宵。
六月的拉卜楞草原,水草丰美,鲜花盛开,气候宜人,从霍藏木门(ཧོར་གཙང་ཤིང་སྒོ། hor gtsang shing sgo 土门关)沿“桑曲”(བསང་ཆུ། bsang chu 大夏河)河畔至甘加、桑科草原,遍布着白底蓝花的大小帐篷,拉卜楞十三庄的人们在草滩上打灶野营,追怀游牧生活,享受大自然的恩赐,这就是一年一度的香浪节。
节日期间,人们身着盛装,歌舞宴乐,还以村为单位,举行赛马、赛跑、摔跤、拔河、下棋等活动夜晚,年轻人悄悄地聚在离帐篷不远的草地上对唱“拉伊”,你唱我答,把对彼此的春恋,尽情吐露
香浪节(夏河县文化馆提供)平日里,在策马放羊的路上,在农庄的田间地头,只要没有长辈亲眷在场,“拉伊”的歌声也会阵阵响起,随风飘扬(三)“嘛呢”(མ་ཎི། ma Ni)歌在拉卜楞地区可以听到不同调式的“嘛呢”曲。
这些曲子,不仅吸收了当地民歌的养分,并且吸收了诵经咏唱的曲调成分,音域宽广,节奏舒展自由,有些曲调旋律起伏较大,深情而优美“嘛呢”有独唱、轮唱、合唱等形式,也有些“嘛呢”采用朗诵性的音调佛教信徒们日常转经时,手握念珠,一边转“郭拉”(སྐོར་བ། skor ba),一边念诵着嘛呢“六字真言”(ཨོཾ་མ་ཎི་པདྨེ་ཧཱུྃ Om mani padme hum),今生来世的期盼,尽在其中。
有些人家办理丧事时,村子里的妇女们唱起“嘛呢”,为死者超度亡魂在收割庄稼的时候,村民们一边用镰刀收割青稞一边吟唱“嘛呢”,似乎在对那些青稞说:为了我的生计,我不得不结束你的生命,我向你忏悔,我为你的灵魂祷告,希望你能往生理性的极乐世界。
这种曲调十分忧伤,唱来哀婉悲切,过往的路人听到,也不禁潸然泪下
围绕拉卜楞寺转经的人群(笔者拍摄于2009年2月)在宗教节日里,当寺院举行宗教活动时,不仅寺院僧侣们念通“六字真言”,信徒们也会诵唱“嘛呢”,尤其是每逢农历四月十五,十六日和九月二十一、二十二日的“娘乃节”(净斋日)。
农历四月十五日据说是佛祖释迦牟尼降生、成佛、涅槃的日子,拉卜楞吐蕃特人把这个日子特定为斋戒日以示纪念,“娘乃”(སྨྱུང་གནས། smyung gnas)[5]就是一种以禁食,禁语等方式来修行的斋戒仪轨,在这一天做一件善事或念一遍六字真言。
据说等于平常做了三亿件善事,念了三亿遍六字真言,因此,这一天拉卜楞寺附近十三庄的妇女们穿着节日盛装,佩戴琥珀、珊瑚、玛瑙、松石等制作的饰品,纷纷聚集到寺院周围,她们不吃、不喝、不说话,一边围着寺院转“郭拉”,一边高声诵唱“六字真言”,寺里寺外,一派肃穆虔诚的宗教气氛。
每逢活佛的圆寂、转世及坐床典礼仪式,各地的僧俗信徒从四面八方云集拉卜楞寺,他们在道路两旁排成长队,眼中含着泪水,口中唱着“嘛呢”,一遍一遍,虔诚地为活佛折祷,为众生祈祷。
六世贡唐仓丹贝旺旭于华尔贡(四)“栋令”(རྡུང་ལེན། rdung len)“栋令”也叫“扎年勒”(སྒྲ་སྙན་གླུ ། sgra snyan glu),意为弹唱,因唱时多用藏族传统的“扎年”琴(སྒྲ་སྙན། sgra snyan 也叫六弦琴、龙头琴)伴奏而得名。
“栋令”曲的节奏鲜明,旋律悠扬,歌手边弹边唱,动人心弦“栋令”的伴奏乐器“扎年”相传是从卫藏西部阿里地区传来的,所以拉卜楞当地也称其做“阿里扎年”(མངའ་རིས་སྒྲ་སྙན། mnga ris sgra snyan),多为六根弦,双弦同音,发三组音,四根弦的“扎年”也比较常见。
“扎年”的音域较宽,音色浑圆、厚实,低音区音色更加深沉,表现力强除了“扎年”之外,现在常见的伴唱乐器还有“曼陀铃”、马尾琴等
二世嘉木样久美旺波 图片来源:网络“栋令”大约是拉卜楞地区出现较晚的一种歌舞艺术形式,据当地歌舞艺人道尔吉介绍说:二世嘉木样久美旺波(འཇམ་དབྱངས་འཇིགས་མེད་དབང་པོ། jam dbyangs jigs med dbang po)大师去卫藏求学的时候,在一座雪山上遇到一位奇人,这人用扎年琴弹唱着非常动听的曲子,并送给嘉木样大师一把扎年琴,大师把扎年琴带回拉卜楞寺,回忆着听到的曲子教僧人们弹唱,僧人们只学会了其中的一小部分。
这或许只是一个动人的传说,但在拉卜楞大寺的文物陈列馆内,至今还保存着二世嘉木样大师从卫藏带回的扎年琴、唢呐及法螺等乐器,其中扎年琴的琴身是用优质紫檀木制成,音箱上蒙着蟒皮,顶部雕刻有精美的龙头四世嘉木样格桑图旦旺秀(སྐལ་བཟང་ཐུབ་བསྟན་དབང་ཕྱུག ། skal bzang thub bstan dbang phyug)大师来自康区重要的文化中心德格地方,据文献记载,他风度高逸,雅好音乐,能演奏多种乐器,经常在别墅内奏乐,举行康藏歌舞表演,尤其擅长扎年弹奏,并且还是位作曲家,他创作的《米拉格尔达》(མི་ལའི་མགུར་རྟ། mi lai mgur rta)、《阿玛来》(ཨ་མ་ལེ། a ma le)、《玛霞》(རྨ་བྱ། rma bya)等扎年弹唱曲广为流传。
“栋令”的唱词内容多为历史传说、人物故事,还有赞颂佛、法、僧三宝等拉卜楞大寺为藏文化的一大高等学府,音韵的学习是密宗学院(སྔགས་པ་གྲྭ་ཚང་། sngags pa grwa tshang)的修习传统,拉卜楞寺的不少僧人在音律、器乐、戏剧、歌舞等方面有高深的造诣,20世纪50年代,寺院关闭,僧人还俗,这些艺僧流落民间,据说他们在村落里传授技艺,讲唱历史,使寺院文化艺术融入民间歌舞之中。
一些民间艺人即兴编词,用传统的曲调祝福吉祥、赞美好人好事、讲述爱情故事,使“栋令”亦成为深受农牧区大众喜爱的歌舞形式由此看来,拉卜楞地区的“栋令”起源于拉卜楞寺,由寺院传入民间,大抵是不错的
四世嘉木样格桑图旦旺秀 图片来源:网络由四世嘉木样大师谱写的弹唱曲《玛霞》(“孔雀”之意)如此唱道:རྨ་བྱ།རྨ་བྱ་ཁྱོད་ནི་ཡོང་ཡོང་། ས་ཕྱོགས་གང་ནས་ཡོང་བ། ས་ཕྱོགས་གང་ནས་ཡོང་། །
རྨ་བྱ་ང་ནི་ཡོང་ཡོང་། རྒྱ་གར་ཕྱོགས་ནས་ཡོང་བ། རྒྱ་གར་ཕྱོགས་ནས་ཡོང་། །རྨ་བྱ་ཁྱོད་ཀྱི་ཁ་ལ། ཅི་འདྲ་མ་ཞིག་ཟོས་ནི། ཅི་འདྲ་མ་ཞིག་ཟོས། །
རྨ་བྱ་ང་ཡི་ཁ་ལ། དུག་གི་ལོ་མ་ཟོས་ནི། དུག་གི་ལོ་མ་ཟོས། །རྨ་བྱ་ཁྱོད་ནི་འགྲོ་འགྲོ། ས་ཕྱོགས་གང་ལ་འགྲོ་བ། ས་ཕྱོགས་གང་ལ་འགྲོ།
རྨ་བྱ་ང་ནི་འགྲོ་འགྲོ། ལྷོ་ཕྱོགས་ས་ལ་འགྲོ་བ། ལྷོ་ཕྱོགས་ས་ལ་འགྲོ།歌词大意:问:孔雀你飞来了,你来自何方?答:孔雀我飞来了,我从嘉噶(印度)来。
问:孔雀你的嘴里,吃的什么?答:孔雀我的嘴里,吃带毒的树叶!问:孔雀你飞走了,飞往什么地方? 答:孔雀我飞走了,我要飞往洛却(南方)!
六世贡唐仓丹贝旺旭于华尔贡 图片来源:网络下面是六世贡唐仓丹贝旺旭(བསྟན་པའི་དབང་ཕྱུག ། bstan pai dbang phyug)大师谱写的一首著名的“栋令”弹唱曲《密林里的布谷》:
ཁུ་བྱུག་ལ་བསྟོད་པ།ནགས་ཚལ་སྟུག་པོའི་ཁྲོད་ནས། སྨན་ཆུང་ཁུ་བྱུག་སྔོན་མོ། གསུང་སྙན་རེ་རེ་སྒྲོག་དུས། སེམས་ལ་སྨྲེང་བ་སྐྱེས་བྱུང་། །
འདབ་ཆགས་བྱ་ཡི་ལུས་ལ། ལྷ་ཡི་གསུང་སྙན་ལྡན་ཁྱོད། ལྷོ་མོན་ཕྱོགས་ནས་འོངས་པའི། ལུས་ལ་མཉེལ་བ་མེད་དམ། །སྒྲོ་ལྡན་རྨ་བྱ་གཞོན་ནུ། བྱ་བརྒྱའི་མཛེས་མ་ལགས་ཀྱང་། མགོ་ནག་བོད་འདི་དགའ་ས། ཁུ་བྱུག་སྔོན་མོ་ཁྱོད་རེད། །
ཁྱོད་ཀྱིས་གསུང་སྙན་བསྒྲགས་ཚེ། ནམ་ཟླ་དབྱར་གྱི་འགོ་ཚུགས། གནམ་ལ་ཆར་ཆུ་མང་བས། ས་ལ་བརྩི་བཅུད་རྒྱས་སོང་། །སྐྱིད་པའི་སྤང་ལྗོངས་སྟེང་ནས། དགའ་བའི་དགའ་བྲོ་འཁྲབ་སོང་། སྐྱེ་བ་ཡང་ཡང་རྩེ་པའི། སྨོན་ལམ་རྣམ་དག་བཏབ་སོང་། །
歌词大意:繁茂密林深处,布谷神鸟飞旋,啼鸣声声传来,心头一阵凄悲身虽生为鸟禽,却有神赐妙音,来自南方门域[6],一身清白无恶孔雀花翎翩翩,百鸟美艳之首,雪域藏人所爱,正是花翎孔雀孔雀放声鸣唱,暖春指日可待,甘露丰润土地,大地日显生机。
悠悠绿草地上,跳起欢快舞蹈,祈愿幸福欢乐,世代驻留人间近年来,在拉卜楞地区涌现出了一批知名的弹唱歌手,如甘南藏族自治州歌舞团团长久美(འཇིགས་མེད། jigs med)就曾是僧人弹唱手,他已经九十多岁了,桃李芬芳,很有影响。
再如华尔贡(དཔལ་མགོན། dpal mgon)、德拜(བདུད་བྷེ། bdud bhe)、久西草(འཇིགས་བྱེད་འཚོ། jigs byed tsho)等,都是广大藏语区深受大众喜爱的弹唱歌手。
夏河县拉卜楞艺术团也培养出了许多有名的词、曲作者和弹唱歌手,如才让当智(ཚེ་རིང་དོན་གྲུབ། tshe ring don grub),他从小喜爱音乐,自制鹰笛[7]吹奏,是当地有名的鹰笛演奏者,作品多次在国家级及省级演出活动中应邀演出并获奖。
他也擅长谱曲,曾为多位颇受欢迎的弹唱艺人谱曲还有扎西卓玛(བཀྲ་ཤིས་སྒྲོལ་མ། bkra shis sgrol ma)、贡保东珠(མགོན་པོ་དོན་གྲུབ། mgon po don grub)等,皆享誉安多藏语区。
走在拉卜楞镇的街道上,两旁店铺的音箱中时不时地传出他们悠扬的歌声,伴着扎年动听的旋律,飘荡在街头巷尾
德拜 图片来源:网络有一首在当地脍炙人口的“栋令”弹唱曲《这吉兆从未有过》如是唱道:ང་གན་མོ་རྟེན་འབྲེལ་ཡག་ནི་མེད།ང་ད་ནངས་ཡུལ་ནས་ཡོང་དུས་གི ། ང་ཞོ་ཟོ་བསུ་མ་ལམ་ནས་ཐུག །
ངས་ཞོ་ཁ་སེར་བོའི་མཆོད་ཅིག་འཕངས། ང་གན་མོ་རྟེན་འབྲེལ་ཡག་ནི་མེད། །ང་ད་ནངས་ཡུལ་ནས་ཡོང་དུས་གི ། ང་འོ་ཟོ་བསུ་མ་ལམ་ནས་ཐུག །
ངས་འོ་ཁ་དཀར་བོའི་མཆོད་ཅིག་འཕངས། ང་གན་མོ་རྟེན་འབྲེལ་ཡག་ནི་མེད། །ང་ད་ནངས་ཡུལ་ནས་ཡོང་དུས་གི ། ང་ཆུ་ཟོ་བསུ་མ་ལམ་ནས་ཐུག །
ངས་འབབ་ཆུ་སྔོན་མོའི་མཆོད་ཅིག་འཕངས། ང་གན་མོ་རྟེན་འབྲེལ་ཡག་ནི་མེད། །歌词大意:清晨我从家中来,迎面碰见鲜乳酪,指蘸乳酪祭神界,这吉兆从未有过;
清晨我从家中来,迎面碰见鲜牛奶,指蘸牛奶敬天地,这吉兆从未有过;清晨我从家中来,迎面碰见清泉水,指蘸清水敬佛师,这吉兆从未有过在拉卜楞寺外的转经廊下,我们常常可以看到一位怀抱曼陀铃、流浪献艺的盲人歌手坐在路边弹唱“栋令”曲,歌声引来无数路人驻足倾听。
上世纪六十年代的久西草(右一)在舞台上表演藏戏 图片来源:网络(五)“列勒”(ལས་གླུ ། las glu)我们这里所说的“列勒”可理解为“劳动歌”,大约最初是由体力劳动直接激发起来的最古老的歌谣,伴随劳动节奏歌唱,与劳动行为密切结合,具有协调动作、指挥劳动、鼓舞情绪等功能。
在吐蕃特民间,流传着“歌能解除日常劳作的疲劳与寂寞”“一唱起歌来,干活就不觉劳累”等俗语可以说,在吐蕃特人农耕、放牧、建房等场合,你都能听到诸如耕地歌、打垛歌、碾场歌、割田歌、放羊歌、剪羊毛歌、擀毡歌、打酥油歌、背土石歌、打夯歌等歌曲。
人们一面劳动一面唱起动听的劳动歌,冗长而单调的平凡劳动竟成为一种饶有兴趣的群体性歌舞活动,劳动场面充满了轻松愉悦的气氛同时人们在歌唱活动中学习劳动,用歌声将经验传给后代“列勒”的形式有独唱、齐唱或一领众和,有时也采用对唱等形式。
劳动歌的唱词简短,类似号令,有些只是一些没有确切含义的衬词,有些随兴而编曲调或轻快或婉转,节奏整齐,生动活泼擀毡是农牧区,尤其是牧区常能见到的劳动场面擀毡常常由年轻姑娘们完成,她们把洗净晾干的羊毛均匀地铺在一块平整的织物上,从一侧开始,慢慢卷在一根木棒上,用绳子捆好,然后几个人同时用力,擀成瓷实耐用的羊毛毡。
擀毡的时候,需要四五个人一起擀,为了动作协调、用力均匀,姑娘们一边擀毡一边唱起擀毡歌,歌词多为数字,如,“gcig gnyis gsum bzhi Inga drug bdun brgyad dgu bcu tham pa......(一二三四五六七八九十… …)”,歌唱得好,擀出的毡才好,薄厚均匀,平整美观。
在农区盖房子砌墙、造房顶的时候,人们会唱起打夯歌把黏土铺在屋顶上,然后用石头夯实,砌墙时,把和好的泥浆装进木制的框架里,用石头夯实,人们一边夯土,一边歌唱,宽敞明亮的新房子就在村民们的歌声中落成了有一首《打夯歌》这样唱道(大意):“努力呀,快干完了,快完成了。
”在割田的时候,人们一边割田一边歌唱:“歌唱,唱一首歌唱世界的歌,就由我来唱”有的《割田歌》的歌词只有两个实词:“努力,朋友”,其他都是衬词劳动的范围是广阔的,因而劳动歌的范围也是十分广阔的,可谓不胜枚举。
著名鹰笛演奏者才让当智和他制作的鹰笛(笔者摄于2008年9月)(六)“西贝勒”(བྱིས་པའི་གླུ ། byis pai glu)拉卜楞地区称儿歌为“西贝勒”儿歌是以简洁生动的韵语创作并长期流传在儿童中间的口头短歌,符合儿童理解能力、生活经验、心理特点、欣赏趣味,大体上包括游戏儿歌、教诲儿歌、绕口令等。
例如:ཨ་རུ་རྩེ། ད་རུ་རྩེ། རྩེ་ནི་ཡོད་ན་ད་ཤོག ། དུས་འཕྲོར་གྲལ་ལ་མི་འཇོག །歌词大意:玩玩玩,就要玩,玩耍的人快快来,待会不让你入伙再如:ལོ་གསར་རྒན་པོ་ཐོན་དང་ཐལ། ལྭ་ལྭ་ཨ་མས་བསྐོན་དང་ཐལ།
གོ་གོ་ཞིམ་པོ་ཟོས་དང་ཐལ། ཤོག་སྦག་ཙག་ལི་བརྒྱབ་དང་ཐལ། །歌词大意:洛萨尔(新年)到,穿拉拉阿美(新衣),吃香美饭,放“雪巴”(鞭炮)据艺人达老介绍:在拉卜楞地区,旧历四月十一是孩子们的节日,这天要给村里满3岁的孩子剃头,届时全村有3岁孩子的人家一起在草滩上扎起帐篷,为全村人供饭,村里人全部都来为这些孩子祝福,有时还会组织爬山比赛,给优胜者以奖励。
每每此时,孩子们嬉戏玩耍,唱歌跳舞下面是一首当地的儿歌,这首歌是根据达老口述,由夏河县文化馆完德加先生帮助,由笔者整理加工的,歌中唱道:ང་རྟ་ཞིག་གྲ་ཐོ་རུ་ཡིན། ཐོ་རུའི་རྟ་རྫ་མི་ཆོད་གི །
ང་མི་ཆོད་རུང་ཡང་རྒྱུག་རྒྱུ་ཡིན། ང་གླུ་ཞིག་གྲ་བྱ་ཡིས་གླུ །ང་བྱ་ཡིས་གླུ་ལ་ཉན་ནི་མེད། ཉན་ནི་མེད་ཡང་ལེན་རྒྱུ་ཡིན། །
歌词大意:我是一匹小马,今天来到赛马会上,虽然我不够强壮,比不了大马,但我也非跑不可我是一个小孩,我有一首小孩的歌,小孩的歌没人听,尽管没人听,但我也非唱不可拉卜楞地区的民间歌谣丰富多彩,意蕴深厚,从中不仅可以领略到当地的人情世故、习俗风尚、审美趣味,而且可以一窥藏人的价值观念、文化心理、民族性格。
可惜现在能全面系统地歌唱的行家越来越少了,如今的中年人中会唱多种歌曲的已不多见,少年中学唱的更是寥寥无几,这种传统文化艺术瑰宝面临着后继乏人的局面
《五世达赖喇嘛》18世纪 私人藏品图片来源:CHARU公号
拉卜楞的非宗教舞蹈,大体上有“噶尔”(གར། gar)和“卓”(བྲོ། bro)两种类型,一般在年节、婚礼、新房落成典礼等喜庆场合进行在欢乐的节日里人们引吭高歌,情绪高涨,禁不住手舞足蹈,载歌载舞,毫无矫揉造作之感。
舞者头戴狐皮帽或者礼帽,身着藏式衬衣和五彩的藏袍,腰系红绸腰带,脚蹬藏靴,男子的靴子上常常系有串串铃铛,舞时铃铛随着舞步的节奏振荡,发出清脆悦耳的声音,女子长裙落地,环佩叮当,风姿绰约拉卜楞的舞蹈,属于大众自娱性的艺术,以大众的审美习性即兴发挥,舞蹈时可以不受场地、人数的局限与束缚,参与者既是“演员”又是“观众”,在自娱自乐中沟通人际间的纯真感情,体现人们的自我生命价值,这正是它具有强大生命力并得以传承延续的缘由。
七世班禅丹必尼玛 图片来源:网络(一)“噶尔”(གར། gar)据说卫藏的“噶尔”起源于17世纪,主要是指拉达克(ལ་དྭགས། la dwags)国王向五世达赖喇嘛敬献的一部伎乐当时拉达克王国的王妃率当地的歌舞乐队到拉萨朝觐五世达赖喇嘛阿旺罗桑嘉措(ངག་དབང་བློ་བཟང་རྒྱ་མཚོ། ngag dbang blo bzang rgya mtsho 1617-1682年)并敬献歌舞。
这次表演在拉萨大受赞赏,五世达赖喇嘛遂在布达拉宫建立“噶尔巴”(གར་པ། gar pa)乐舞队之后在人员编制、演出节目、表演方式、使用的乐器等诸多方面逐步定型,从而形成规范化的宫廷乐舞日喀则扎什伦布寺的“噶尔”乐舞队据说是在七世班禅丹必尼玛(བསྟན་པའི་ཉི་མ་། bstan pai nyi ma)时期(1782-1853年)创建的,其建制、表演内容与形式皆仿照拉萨布达拉宫的“噶尔”乐舞。
拉萨的传统“噶尔”乐舞是由器乐合奏、歌曲演唱和舞蹈表演三个部分组成的综合性艺术表演形式,表演由声乐、器乐、舞蹈等三种要素构成,主要用于伴宴及娱乐活动唱词多是驱邪迎祥,赞颂宗教领袖和活佛尚师,祝祷教法昌隆等内容,音乐或柔和抒情,或粗犷热烈。
舞蹈包括男舞(波噶尔 ཕོ་གར། pho gar)、女舞(姆噶尔 མོ་གར། mo gar)、刀舞、旋转舞、孔雀舞、人熊舞等,每种舞蹈有数量不等的曲目“噶尔”的主体舞蹈是钺斧舞、“达隆”鼓舞和刀剑舞,一般唱时不舞,舞时不唱,舞蹈动作节奏缓慢,常在动作之间有较长的停顿,并做出独特的动作造型,富有雕塑感。
表演时,演员身穿彩色缎袍,头戴白色圈帽,靴上系钢铃,右手执木制小斧或其他道具,左手执锦带,随乐声而舞,充满了肃穆、庄严的气氛
节日歌舞(夏河县文化馆提供)拉卜楞地区的“噶尔”究竟源于何时何地无从考证在拉卜楞地区“噶尔”也被当地人称为“则柔”(རྩེད་རིག ། rtsed rig),一般均在年节、喜庆或亲友欢聚时表演,在“勒”中也会穿插进行,是一种载歌载舞的集体表演,在歌唱的过程中伴以某些造型性的舞蹈动作。
“噶尔”一般由七八个人甚至一二十个人集体表演,队形一般有横排、纵列、圆圈等多种,常采用圆圈形,表演者一边歌唱,一边围着圆圈翩翩起舞舞蹈以手臂的动作为主,根据歌词内容编排相应的动作,舞者有时将长袖端在手中,轻摇微颤;有时又将它甩向空中,翻飞辗转;表现赞颂、恭祝的歌词会配以鞠躬、敬献哈达等动作。
“噶尔”的旋律一般轻快而富有韵律感,配以庄重、舒展的舞蹈动作,具有浓郁的民族风格和生活气息“噶尔”的歌词大多为赞美之词,赞美佛法、赞颂山河、庆祝丰收、祝福吉祥等例如:དགུང་སྔོན་པོའི་ཁ་རུ་བརྒྱངས་ནས་སྡོད། འབྲུག་ཕོ་ཆུང་ལངས་ནས་རྩེ་རྒྱུ་ཡིན། །
ས་དོག་མོའི་ཁ་རུ་བརྒྱངས་ནས་སྡོད། རྟ་འདོ་ཕྲུག་ལངས་ནས་རྩེ་རྒྱུ་ཡིན། །ཕྱི་ཁྲོམ་པའི་ཁ་རུ་བརྒྱངས་ནས་སྡོད། ནང་ན་ཟླ་ལངས་ནས་རྩེ་རྒྱུ་ཡིན། །
歌词大意:蓝天啊,掀起你茫茫的云帘,矫健的青龙就要腾飞了!大地啊,敞开你宽广的胸怀,剽悍的骏马就要奔驰了!舞场啊,打开你欢乐的大门,同龄朋友们就要起舞了!又如:ང་ཡིན་པ་ཞོ་འཕོང་དཔྱིས་ཀྱི་ཡིན། ང་ཞོ་འཕོང་ནས་མ་མང་ས་ཡིན། །
ང་ཡིན་པ་རྒན་གྱའི་གཞུང་གི་ཡིན། ང་རྒན་གྱ་བལ་ཁ་ཡག་ས་ཡིན། །ང་ཡིན་པ་བླ་བྲང་གཞུང་གི་ཡིན། ང་བླ་བྲང་མཇལ་བ་མང་ས་ཡིན། །
歌词大意:我生在“双朋西”地方,“双朋西”是丰产青棵的地方;我生在“甘加”平原,“甘加”是丰产羊毛的地方;我生在“拉卜楞”地方,“拉卜楞”是香客众多的地方再如:དགུང་ཨ་སྔོན་ཡན་ན་མཐོན་པོ་མེད། དེའི་ཡན་ཞིག་མཐོ་བའི་སྨོན་ལམ་འདེབས། །。
ས་དོག་མོའི་ཡན་ན་བདེ་མོ་མེད། དེའི་ཡན་ཞིག་བདེ་བའི་སྨོན་ལམ་འདེབས། །ཕྱི་ཁྲོམ་པའི་ཡན་ན་སྐྱིད་པོ་མེད། དེའི་ཡན་ཞིག་སྐྱིད་པའི་སྨོན་ལམ་འདེབས། །
歌词大意:蓝天多深邃高远,祝福比蓝天更深远。大地多宽广辽阔,祝福比大地更广阔。歌舞场多欢畅快乐,祝福比歌舞场更欢乐。
欢乐的舞蹈(夏河县文化馆提供)(二)“卓”(བྲོ། bro)“卓”在拉卜楞地区也称为“夏卜卓”(ཞབས་བྲོ། zhabs bro),是指以舞为主,歌舞结合、载歌载舞的艺术形式一般在洛萨尔、香浪节、新房落成、婚礼上跳,亲戚朋友聚到一起,高兴时也跳。
“卓”强调腿和脚的动作技巧,舞步复杂,较多变化,旋律明快,动感强烈每个“卓”有特定的词,除礼赞佛祖佛法、高僧大德之外,更多的是托物言情,赞美山川大地,讴歌家乡,怀念父母师友、庆祝丰收、恭祝幸福吉祥等一个“卓”一个曲子,根据唱词的内容编排相应的舞蹈动作,常常用模仿诸如鹰飞、马跑、放羊、挤奶等动物或劳动场面的肢体动作和舞蹈语汇来表现唱词的内容。
“卓”无乐器伴奏,以舞者的歌声和男子系在靴子上的串铃声统一节奏“卓”的队形有横排、纵列、圆圈等形式,以圆圈最为常见,称为“果卓”(སྐོར་བྲོ། skor bro),意为圆圈歌舞,有些人译为“锅庄”。
“卓”采用群歌集舞的形式,在欢乐的节日里,常常可以看到成千数百的人同跳“果卓”,场面宏大,气氛热烈,人们往往从白天跳到夜晚,从黄昏唱到天明“卓”舞中,男性的舞姿矫健雄壮,刚劲有力,他们飞奔跺踏,充满彪悍豪放的气概;女性的舞姿柔美舒展,轻盈飘逸,她们长袖舒卷,洋溢着生命健康的活力。
Tibetan Women and Men Are Dancing and Singing Songs in the Lama Buddhist Festival Ritual Ceremony. Photo by Carter D. Holton, 1943.3,藏缅阿尔泰研究所提供
拉卜楞地区现在流传下来的“卓”的历史,未见有记载据艺人久西草介绍,拉卜楞的“卓”是五世嘉木样丹贝坚赞(བསྟན་པའི་རྒྱལ་མཚན། bstan pai rgyal mtshan )时期(1916-1947年)出现的,五世嘉木样是康区理塘人,他的亲属都是能歌善舞的康巴人,他们随五世嘉木样来到拉卜楞,也将曼妙多姿的康区歌舞带到了拉卜楞。
理塘、巴塘一带是最为流行“谐”(གཞས། gzhas 安多藏语发音为“伊”)的地区之一,“谐”以曲调优美、曲目丰富、舞姿动人而著称,跳这种舞时多由领舞者操“比汪”(པི་ཝང། pi wang 拉弦乐器牛角胡琴)站到排头,拉起胡琴带领人群扬袖起舞,“谐”也被汉译为“弦子”或“弦子舞”,其中“巴谐”(འབའ་གཞས། ba gzhas)亦被译称为“巴塘弦子”,广为人知。
舞蹈时,舞者时而围集,时而散开,时而似长龙摆尾绕行而舞,进退穿插,变换队形,随着胡琴发出的阵阵颤音,舞蹈也相应产生一阵颤动,多模拟孔雀展翅的形态,舞姿舒展圆润,优美抒情“谐”的唱词内容丰富,一般以6字句和8字句为主,歌词多颂扬劳动和自然,专曲专舞,优美抒情。
拉卜楞地区的“卓”舞是否源于康区的“谐”,尤其是“巴谐”有待进一步考证据拉卜楞艺人久西草介绍,拉卜楞地区流传的“卓”有一百多个,可谓不胜枚举洛萨尔佳节是拉卜楞人歌舞宴乐的佳期,几个村庄的村民欢聚一堂,歌舞竞技,群情激昂,此时常会跳起欢快有力的《达乃尕吾》(ད་ནས་དགའ་འོ། da nas dga o),表达愉悦的心情。
贡唐塔(笔者摄于2009年8月) ད་ནས་དགའ་འོ།ཤར་ཕྱོགས་རྒྱ་མཚོ་ནང་ན། སྐྱིད་པའི་ཉི་མ་ཤར་སོང་། སྐྱིད་པའི་ཉི་མ་ཤར་སོང་། །
ཉི་མས་འཛམ་གླིང་ཁྱབས་ནས། སྐྱིད་པའི་རྡོག་བྲོ་བརྒྱབ་སོང་། སྐྱིད་པའི་རྡོག་བྲོ་བརྒྱབ་སོང་། །歌词大意:在东方的大海神州,升起金色的太阳;
在阳光普照的大地,跳起愉快的舞蹈有些传统的“卓”舞传统上多以拉卜楞寺、宗教领袖、贡唐宝塔、扎噶尔(白石崖寺)等作为赞颂对象如:ནུབ་ཕྱོགས་བདེ་བ་ཅན་ནི། བདེ་སྐྱིད་ལྡན་པའི་ཞིང་ཁམས། །。
བླ་བྲང་བཀྲ་ཤིས་འཁྱིལ་ནི། མཚན་སྙན་ལྡན་པའི་དགོན་པ། །歌词大意:西方极乐世界,幸福与安逸之界域;吉祥拉卜楞寺,声名卓著令人仰望བླ་བྲང་དགོན་པའི་ནང་ལ། བླ་མ་པཎ་ཆེན་ཕེབས་སོང་། བླ་མ་པཎ་ཆེན་ཕེབས་སོང་། །。
དགུང་གི་ཨ་སྔོན་དབྱིངས་ནས། འཇའ་ཚོན་སྣ་ལྔ་ཤར་སོང་། འཇའ་ཚོན་སྣ་ལྔ་ཤར་སོང་། །歌词大意:吉祥拉卜楞寺,班禅尚师驾临;蓝缎般的天空,升起五彩虹霞。
སངས་རྒྱས་བསྟན་པའི་ཉི་མ། མདོ་སྨད་ལྗོངས་འདིར་འདྲེན་མཛད།དུས་གསུམ་སངས་རྒྱས་ཀུན་གྱི། རྒྱལ་ཚབ་འཇམ་དབྱངས་བཞད་པ། །
歌词大意:佛法温暖的太阳,照耀着多思玛(安多)郡域;三世佛陀的圣使,是大德文殊嘉木样协巴大师བླ་བྲང་བཀྲ་ཤིས་འཁྱིལ་ནས། གསེར་གྱི་ཉི་མ་ཤར་སོང་།གསེར་གྱི་ཉི་མ་མིན་པ། གསེར་གྱི་མཆོད་རྟེན་ཡིན་པ། །。
བླ་བྲང་དགོན་པའི་མཐའ་ནས། དངུལ་གྱི་ཟླ་བ་ཤར་སོང་།དངུལ་གྱི་ཟླ་བ་མིན་པ། མཆོད་རྟེན་དཀར་པོ་ཡིན་པ། །歌词大意:拉卜楞吉祥右旋寺里,升起了金灿灿的太阳;
那可不是金色的太阳,那是金做的却典(宝塔)拉卜楞寺东边的山顶上,升起皎洁的月亮;那不是银色的月亮,那是洁白的却典宝塔བྲག་དཀར་གནས་རི་མཐོན་པོ། ཁམས་ཆེན་མཁའ་འགྲོའི་གནས་ས། །。
མཁའ་འགྲོ་གནས་ཁང་ནང་གི ། མ་དག་ཛཱག་སྒྲིབ་དག་སོང་། །མ་དག་ཛྭག་སྒྲིག་དག་ནས། དགའ་བའི་གཞས་བྲོ་འཆམ་སོང་། །歌词大意:
高高的白石崖,空行天母净土;天母净土界里,一切罪障尽除;尽除一切罪障,跳起欢乐歌舞。
扎噶尔(白石崖,笔者摄于2008年9月)在拉卜楞地区流传着一个叫做《赛雪隆贝普纳》(གསེར་ཕྱོགས་ལུང་བའི་ཕུགས་ན། gser phyogs lung pai phugs na)的“卓”舞,舞蹈节奏自由,抒情优美。
据艺人道尔吉介绍,此舞的唱词可能是五世嘉木样大师写的,五世嘉木样身体不适,他预感到自己将不久于人世,所以写下这首诗,作为转世预言歌词是这样的:གསེར་ཕྱོགས་ལུང་བའི་ཕུགས་ན།གསེར་ཕྱོགས་ལུང་བའི་ཕུགས་ན། གསེར་གྱི་མཚོ་མོ་འཁྱིལ་ཡོད། གསེར་གྱི་མཚོ་མོ་འཁྱིལ་ཡོད། །
གསེར་གྱི་མཚོ་མོའི་ཁ་ན། གསེར་གྱི་ལྗོན་ཤིང་འཁྲུངས་ཡོད། གསེར་གྱི་ལྗོན་ཤིང་འཁྲུངས་ཡོད། །གསེར་གྱི་ལྗོན་ཤིང་གི་མགོ་ན། གསེར་བྱ་སེར་བོ་བབས་ཡོད། གསེར་བྱ་སེར་བོ་བབས་ཡོད། །
གསེར་བྱ་གནམ་ལ་འཕུར་ན། ཨ་སྔོན་འཇའ་ཡིས་གང་ཡོད། ཨ་སྔོན་འཇའ་ཡིས་གང་ཡོད། །གསེར་བྱ་ས་ལ་བབས་ན། ས་གཞི་འོད་ཀྱིས་གང་ཡོད། ས་གཞི་འོད་ཀྱིས་གང་ཡོད། །
歌词大意:在金色的深谷里,有个金色的湖泊在金色的湖泊边,长着金色的林园在金色的树梢上,落着金色的小鸟金鸟飞向蓝天时,天空散布着霞光金鸟落在草地时,草地上一片华光“香浪节”(ཤིང་སློང་། shing slong),起源于卫藏寺院的节庆,在拉卜楞发展成为比较世俗的节日。
节日期间拉卜楞人喜欢聚集在草原上,陶醉在美丽的大自然中,他们围成圆圈,喜爱一边跳欢快的《嘎拉扬卓若》(དགའ་ལ་ཡར་འགྲོ་རོགས། dga la yar gro rogs),一边唱:དགའ་ལ་ཡར་འགྲོ་རོལ།
ཤར་ཕྱོགས་རི་བོའི་རྩེ་ནས། དགའ་ལ་ཡར་འགྲོ་རོལ་འོ། །གསེར་གྱི་ཉི་མ་ཤར་བྱུང་། ཡིད་ལ་བྱམས་པ་རོལ་རོལ། །གསེར་གྱི་ཉི་མ་ཤར་བྱུང་། ཡིད་ལ་བྱམས་པ་རོལ་རོལ། །
དར་དང་ཁ་བ་ཞུ་ནས། དགའ་ལ་ཡར་འགྲོ་རོལ་འོ། །སྤང་ལ་མེ་ཏོག་འཁྲུང་བྱུང་། ཡིད་ལ་བྱམས་པ་རོལ་རོལ། ། སྤང་ལ་མེ་ཏོག་འཁྲུང་བྱུང་། ཡིད་ལ་བྱམས་པ་རོལ་རོལ། །
歌词大意:东方的山顶上,嘎拉扬卓若噢;金色的太阳升起,呀啦香巴若若;金色的太阳升起,呀啦香巴若若冰川积雪融化,嘎拉扬卓若噢;草滩上鲜花开放,呀啦香巴若若;草甸上鲜花开放,呀啦香巴若若在每次歌舞活动的尾声,都会跳起“吉祥舞”以示结束,歌舞活动在“扎西、扎西”的祝福声中圆满结束,如果不跳“吉祥舞”,人们整天或者通宵不会散去。
下面是一个叫做《扎西》(བཀྲ་ཤིས། bkra shis)的“吉祥舞”,歌词唱道:བཀྲ་ཤིས།བཀྲ་ཤིས། བཀྲ་ཤིས། དགུང་དཀྱིལ་ཨ་སྔོན་བཀྲ་ཤིས། དགུང་དཀྱིལ་ཨ་སྔོན་བཀྲ་ཤིས། །
བཀྲ་ཤིས། བཀྲ་ཤིས། རྟེན་འབྲེལ་བཟང་བོ་བཀྲ་ཤིས། རྟེན་འབྲེལ་བཟང་བོ་བཀྲ་ཤིས། །歌词大意:扎西,扎西,蔚蓝的天空充满吉祥,这是如意圆满的征兆;
扎西,扎西,金色的太阳充满吉祥,这是如意圆满的征兆夏河县拉卜楞艺术团是县政府组织成立的一个专业的文艺团体,30多年来,艺术团的编导和全体演职人员将拉卜楞地区的一些原生态歌舞进行艺术的加工和再创造,搬上舞台。
30多年来,艺术团还培养了一批在该地知名的歌舞演员,如德格嘉布、扎西卓玛、贡保东珠、泽里、完德贡等
在拉卜楞地区流传着一种说唱艺术形式叫做“白格尔”(འབྲས་དཀར། bras dkar 又按拉萨话译为“折噶尔”),艺人头戴用羊皮做成的面具,手里拿着一根木棍,流浪献艺说唱词一般都是一些祝福吉祥、赞美恭祝的内容,像顺口溜一样,富有韵律感。
艺人或唱或白,还配合一些简单的肢体动作,有时把木棍骑在胯下象征骑马奔驰,有时握在手中象征挥舞刀剑据道尔吉先生介绍,“白格尔”的起源可能与五世达赖喇嘛有关,五世达赖喇嘛阿旺罗桑嘉措曾经一度在复杂的教派和政治斗争中处于不利地位,为了摆脱困境,他决定求助于厄鲁特蒙古和硕特部的固始汗。
但是派谁作为信使去完成这项艰巨的任务呢?万一信使落到反对派手中,会招来杀身之祸,落到强盗手中,也会功亏一篑他想出了一个好办法,他找到一位忠心耿耿而又机智勇敢的人叫做“白格尔”(或许是化名),让他把信的内容熟记于心,为他做了面具,编了一些祝福吉祥、赞美恭祝的顺口溜教他说唱,为了掩人耳目,让他扮作乞丐一路游唱讲说,赖以糊口。
就这样“白格尔”踏上了遥远的路途,他手中的木棍既是对付野兽的武器,也是爬山渡河的工具,他历尽艰辛,终于完成了使命,帮助五世达赖喇嘛摆脱了困境
在拉卜楞寺外说唱“白格尔”的流浪艺人(笔者摄于2009年2月)“白格尔”作为一种说唱艺术形式在藏语区大地上广为流传,有些“白格尔”艺人四处流浪,卖艺为生,所以也有人把“白格尔”成为乞讨歌 20世纪80年代,拉卜楞大寺的高僧琅仓·尕布藏洛合西嘉措(གླིང་ཚང་སྐལ་བཟང་ལེགས་བཤད་རྒྱ་མཚོ། gling tshang skal bzang legs bshad rgya mtsho)活佛编写了一部“白格尔”说唱名曰《从雪山那边来的人》,把它搬上舞台,在寺院文娱活动中上演,由道尔吉先生主演。
据道尔吉回忆,当时道尔吉是拉卜楞寺藏戏队的乐队长,琅仓活佛主管寺院的文化艺术,他写好词,教道尔吉说唱,并让道尔吉自己编排动作道尔吉头戴面具,手舞金色的棍子,跳着象征骑马的舞步,一声长啸登台亮相,演出受到僧俗观众的好评,一连演了四场。
民间艺人道尔吉和他的荣誉证书(笔者摄于2008年)道尔吉还能记得其中的部分说唱词(笔者根据道尔吉口述和口译整理加工),大意如此:今天的日子好,白天的太阳好,晚上的月亮好,天上的星星好吉祥的日子里,我白格尔来祝福:。
祝福老年人,健康又长寿;祝福年轻人,事事都顺利;祝福妇女们,健康又美丽;祝福小孩子,平安又幸福;愿牛羊满圈,愿庄稼丰收说说我白格尔,我是忠诚的人我右边的胡子白,请您多多喝奶茶;我左边的胡子黑,请你常常喝砖茶。
我下巴上胡子长,是山羊满圈的吉祥兆;我鼻子上海螺白,代表“阿杂拉”法力大我的衣服是天空的蓝色,兆示着风调雨顺;我的裤子是草原的绿色,兆示着牛羊肥壮… …我们在拉卜楞寺外的转经廊旁边,曾经遇到过说唱“白格尔”的流浪艺人,他戴着简单的面具,手拿一根木棍,向周围的观者表演。
说唱词听起来富有韵律感,有时索性模仿鸟兽的叫声和动作,引得听众不断发笑他的身边放着一个纸盒,听众不时放进一些零钱拉卜楞的歌舞艺术既带有藏文化圈共有的风格,又呈现出自身的地域性特征,它植根于传统的民族文化土壤,具有强烈的生活气息,依附于民族年节和各种民俗活动,是构成民俗文化的有机组成部分。
法舞“羌姆” 图片来源:CHARU公号
民众的宗教热情是宗教文化依存的基础,而宗教艺术又是激发民众宗教感情的催化剂拉ト楞地区大大小小的寺院每当举行盛大法会的时候,远近的信众都会前来朝拜在寺院举行的各种法会活动中,都有僧乐队的伴奏身披袈裟的僧人,五体投地的信徒,雄浑的法号,隆隆的鼓声,庄严的法舞,营造出一种庄严肃穆的宗教氛围,伴着僧人浑厚低沉的诵经声,把信众带进了一个神秘而虔诚的梵天佛国。
拉卜楞地区的宗教乐舞包括宗教音乐和法舞“羌姆”(འཆམ། cham)。下面就以拉卜楞大寺为例来做一番介绍。
《法会舞者》20世纪40年代 伊利亚·托尔斯泰拍摄图片来源:CHARU公号
拉ト楞寺作为安多地区藏文化的高等学府之一,经过数百年的发展,形成了严格的修习体制和规范的修习内容,传统上,韵律和歌舞作为“小五明”(རིག་གནས་ཆུང་བ་ལྔ། rig gnas chung ba lnga,包括历算 སྐར་རྩིས། skar rtsis、诗歌 སྙན་ངག ། snyan ngag、词藻 མངོན་བརྗོད། mngon brjod、音韵 སྡེབ་སྦྱོར། sdeb sbyor、戏曲 ཟློས་གར། zlos gar)被列入密宗学院的修习功课。
拉卜楞寺的居多巴扎仓(རྒྱུད་སྟོད་པ་གྲྭ་ཚང་། rgyud stod pa grwa tshang 上续部学院)、居麦巴扎仓(རྒྱུད་སྨད་པ་གྲྭ་ཚང་། rgyud smad pa grwa tshang 下续部学院)、吉多扎仓(ཀྱཻ་རྡོར་གྲྭ་ཚང་། kyee rdor grwa tshang 喜金刚学院)、丁科尔扎仓(དུས་འཁོར་གྲྭ་ཚང་། dus khor grwa tshang 时轮学院)等学院的僧侣都要修习音韵、歌舞等内容。
这些扎仓(学院)都有自己的法乐队,全寺及六大扎仓的宗教活动,无一不与法乐紧密地联系在一起不同的宗教仪式使用不同的曲谱、采用不同的乐队编制及不同的演奏形式,表现出不同的风格特征拉ト楞寺的宗教音乐大体上分为礼仪音乐、法事音乐、诵经音乐,每种音乐有其特定的演奏场合、时间及地点,大多节奏鲜明、典雅端庄、恬静肃穆,具有浓厚的宗教色彩。
拉卜楞寺“道得尔”乐队 图片来源:网络(一)礼仪音乐拉卜楞寺有专门的礼仪乐队,称为“道得尔”(མདོ་དར། mdo dar)乐队,这个乐队的任务是专门负责迎送嘉木样活佛参加各类佛事活动,是寺主嘉木样仪仗队的四大组成部分(香火队、伞盖队、旗队和乐队)之一。
这个乐队与嘉木样活佛的行动联系得十分紧密,故亦称“嘉木样乐队”,乐队成员被称为“道得尔哇”(མདོ་དར་བ། mdo dar ba)“道得尔”乐队在拉ト楞寺有其固定的编制,属嘉木样大“囊欠”(ནང་ཆེན། nang chen 活佛宫邸)组织的一部分。
这个乐队除参加一些重大的全寺性宗教活动外,主要在活佛佛宫服务,历任活佛上殿、讲经、设宴、出巡、迎客等活动都要奏乐,根据不同的场合演奏不同的曲目,采用不同的乐队编制和演奏形式
道得尔乐队与道得尔的荣誉证书(夏河县文化馆提供)关于“道得尔”乐队的来历,据《汉藏蒙关系史概要》载,早在18世纪初,青海黄河南亲王察汗丹津先后四次派人赴藏恳请求学卫藏的安多籍高僧第一世嘉木样俄项宗哲(ངག་དབང་བརྩོན་འགྲུས། ngag dbang brtson vgrus)还原籍建寺弘法,经过再三考虑,嘉木样大师于1709年6月随同亲王迎使还归故里。
嘉木样从卫藏返回途中,随从僧俗要求奏乐,嘉木样说“按佛规是不应该奏乐,你们要奏就奏吧”1711年年底,拉卜楞寺闻思学院正式建立,举行了盛大的庆祝典礼在庆典上,由几个人组成的僧乐队奏乐示庆,这便是拉卜楞寺僧乐队的雏形。
从此,拉卜楞寺每逢举行寺主祭祀朝拜、册尊典礼、庆贺摩顶、恭迎灵童、佛殿开光和迎宾送客等活动时,都要奏乐从嘉木样一世到三世,僧乐队由于限于特定的时间和地点演奏,加之演奏的曲目、乐器较少,乐队编制不固定,未能产生一定的影响。
拉卜楞寺僧乐队发展的鼎盛时期是在第四世嘉木样尕藏图丹旺秀(འཇམ་དབྱངས་སྐལ་བཟང་ཐུབ་བསྟན་དབང་ཕྱུག ། jam dbyangs skal bzang thub bstan dbang phyug)在位期间(1856-1916年)。
四世嘉木样酷爱音乐,晚年尤甚,经常在别墅内演奏歌舞,他自己也能演奏多种乐器,以“扎年”弹唱最为擅长他对拉ト楞寺僧乐队重新编制,严格训练,移植了清朝宫廷音乐和内地五台山寺庙音乐,使拉卜楞寺的僧乐队具有一定规模,拉寺的宗教音乐体系日臻完善。
20世纪40年代后期,五世嘉木样组织人员演出“南木特”(རྣམ་ཐར། rnam thar)藏戏,由“道得尔”乐队伴奏,在安多藏语区引起了强烈反响1958年至1978年,拉楞寺经受了种种磨难,乐队一度销声匿迹,乐僧还俗。
改革开放后,拉卜楞寺重新开放1980年11月,第十世班禅额尔德尼·却吉坚赞(པཎ་ཆེན་ཨེར་ཏེ་ནི་ཆོས་ཀྱི་རྒྱན་མཚན། paN chen aer te nichos kyi rgyan mrshan)来拉卜楞寺视察,据说为迎接班禅驾临,根据六世嘉木样活佛洛桑久美·图丹却吉尼玛(འཇམ་དབྱངས་བློ་བཟང་འཇིགས་མེད་ཐུབ་བསྟན་ཆོས་ཀྱི་ཉི་མ། jam dbyngs blo bzang jigs med thub bstan chos kyi nyi ma)旨意组成了新的僧乐队,在迎接庆典中大显身手。
拉卜楞寺“道得尔”乐队 图片来源:网络“道得尔”乐队的人员编制在各个时期有所不同,从5人到20余人不等,演奏员最初属业余性质,到四世嘉木样时固定了乐队编制,演奏员也成为职业乐师“道得尔”的传承关系为师徒相承,以师父带徒弟的形式代代延续。
“道得尔”乐队所用的乐谱是用藏文正楷体书写的工尺谱,有人称其为藏文工尺谱,该寺乐人传统称呼为“切冈来”(ཆེ་གུང་ལ། che gung le)“道得尔”乐队的演奏形式以立奏为主,有时亦有行奏式,无坐奏式,但有一种坐、立奏综合形式,在过去还有一种马上骑奏式,乐队可根据不同场面,组合为大、中、小不同形式。
“道得尔”乐队的乐器组成分为两类;一类是打击乐器,如云锣、钹、镲、鼓等;另类是吹奏乐器,如笛、笙、管等“道得尔”乐队演奏的曲目有:《姜怀希索》(འཆམ་དཔེ་བཞུགས་སོ། vcham dpe bzhugs so)、《智钦嘉屈》(གྲུབ་ཆེན་བརྒྱད་བཅུ། vgrub chen brgyad bcu 意为“八十位大成就者”)、《仁钦恰尔帕》(རིན་ཆེན་ཆར་འབེབས། rin chen char vbebs 意为“降甘露”)、《投吉钦宝》(ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ། thugs rje chen po 意为“大悲观音”)、《喇嘛丹真》(བླ་མ་གདན་འདྲེན། bla ma gdan vdren 意为“迎请喇嘛”)、《万年欢》(བ་ཉི་སྤ། ba nyi spa)、《五台山》(རི་བོ་རྩེ་ལྔ། ri bo rtse lnga)、《孝卡玛尔》(ཞོ་ཁ་མར། zho kha mar)、《堆澎》(དུས་ཕན། dus phan)、《巴华尔》(པ་དཔར། pa dpar 印经曲)等十几首。
这些乐曲的音乐特点为旋律进行比较平稳,音域不宽,节奏普遍缓慢悠长,旋律优美流畅、典雅抒情,善于表现明朗欢快、潇洒委婉的情绪
《奏乐僧侣》20世纪40年代 伊利亚·托尔斯泰拍摄 图片来源:CHARU公号(二)法事音乐法事音乐,是为法事活动伴奏的音乐,拉卜楞寺及其六大学院举行的各种宗教活动无一不与法乐紧密地联系在一起不同的宗教仪式采用不同的法乐队编制、不同的音律及不同的演奏形式。
宗教活动中采用的乐器被称为法器,包括打击乐器和吹管乐器,打击乐器如额(鼓རྔ། rnga 亦称高把鼓)、铜鼓、钟、锣、钹、铃等,吹管乐器如筒钦(大长号དུང་ཆེན། dung chen)、法螺、冈令(骨笛རྐང་གླིང་། rkang gling)、嘉令(རྒྱ་གླིང་། rgya gling 形似唢呐)等,最多用的为铃(དྲིལ་བུ། dril bu)、杵(རྡོ་རྗེ། rdo rje)、螺(དུང་། dung dkar)三种。
法乐队演奏形式一般分为坐奏、行奏两种,以坐奏式为主,行奏式一般用在法事活动的行进中
法螺 云锣法器据说是有一世嘉木样从卫藏带回来的,二世嘉木样久美昂波时代(1728-1791年)发展较大,在各“扎仓”(གྲྭ་ཚང་། grwa tshang)都设立了各自的法乐队,同时还将音韵列入学习体系中。
四世嘉木样对法事音乐进行了改革和完善,到五世嘉木样时(1916-1947年),新建了上续部学院经堂,由寺院赠配一批法器,大师命襄佐钦热东珠从拉萨请来经师二人,专司教授音韵及五彩坛城堆制法法事音乐以拉卜楞寺佛事活动举行的规模来看,可分为两种:(1)全寺性大型宗教活动中的法乐,包括举行“伊扎”、正月“毛兰木”法会、二月亮宝法会(གཉིས་པའི་ཚོགས་མཆོད། gnyis pa’i tshogs mchod)、七月“柔扎”法会、十月燃灯节(བཅུ་བའི་ལྔ་མཆོད་ཆེན་མོ། bcu bai lnga mchod chen mo)等;(2)各学院宗教仪式中的法乐,包括举行三月时轮金刚法会(གསུམ་པའི་དུས་འཁོར་འཆམ། gsum pai dus khor cham)、九月禳灾法会(དགུ་པའི་དགུ་འཆམ། dgu pai dgu cham)等。
正月展佛 图片来源:CHARU公号(1)全寺性大型宗教活动中演奏的法乐1.“伊扎”(བཞུགས་གྲལ། bzhugs gral)为正月初一清晨全寺举行的一种宗教活动,是全寺僧众祝愿嘉木样活佛的传统宗教礼仪活动。
当活佛驾临时,全寺僧众叩首并敬献哈达,法乐队奏乐,乐队由6人组成,鼓2人,唢呐2人,铜鼓2人2.“毛兰木”(སྨོན་ལམ་ཆེན་མོ། smon lam chen mo)即正月祈愿法会,会期从正月初三至正月十六,是拉卜楞寺规模最大的法会。
它源于宗喀巴(རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་བློ་བཟང་གྲགས་པ། rje tsong kha pa blo bzang grags pa)大师于1409年在拉萨举办的祈愿法会,是为纪念释迦牟尼生前制伏众多邪魔外道而举行的,也叫大神变节(ཆོ་འཕྲུལ་སྨོན་ལམ་ཆེན་མོ། cho phrul smon lam chen mo),在拉ト楞寺始于第二世嘉木样活佛久美旺波时期(1743-1791年)。
法会期间有讲经说法、诵经祈祷、考试辩经、放生、瞻佛、跳法舞、举办酥油花灯会、转“香巴”(弥勒佛,བྱམས་པ། byams pa)等佛事活动,每项活动都有法乐队伴奏诵经祈祷时主要用额、钹、冈令、手铃、鼓等法器伴奏。
正月十三日瞻佛,上百名僧人肩扛巨幅佛像唐卡,到寺外山坡上悬挂,届时,信徒云集膜拜,场面宏大,法乐队由8人组成,在整个队伍的前面边行进边奏乐,乐器为:云锣2架,法螺2只,钹2付,额2架正月十四日跳法舞,法乐队奏者50余人。
正月十六日为弥勒转寺日,又称转“香巴”,众僧抬着铜制鎏金弥勒佛像,由弥勒佛殿出发,绕寺右转一周,法乐队行进奏乐,乐队编制同瞻佛仪式3.七月法会,称为“柔扎”(རིགས་གྲྭ rigs grwa)法会,又称“辩经法会”农历六月二十九至七月十五举行。
据说这个法会是由宗喀巴的首席弟子贾曹杰首创,在拉卜楞寺开始于第二世嘉木样时期,法会期间举行讲法辩经、跳法舞等活动最为隆重的是七月初八的“米拉劝法会”,会上跳“米拉劝法”舞,法乐队奏乐,额2面、钹3对、筒钦1只、云锣1架。
拉卜楞寺的正月法会(笔者摄于2009年2月) (2)各扎仓(学院)宗教活动中的法乐1.时轮金刚法会(དུས་འཁོར་འཆམ། dus khor cham),此会由丁科尔扎仓于农历三月十五日举行,法会期间主要为诵经祈祷,修时轮金刚曼荼罗,并选派僧人10余人跳法舞,由法乐队伴奏,吹法螺1人、吹唢呐1人、钹、鼓各1人。
2.禳灾法会(དགུ་འཆམ། dgu cham)农历九月二十九日由吉多扎仓主办,届时由40余名僧侣跳法舞,法乐队伴奏,乐队由20余人组成,钹5人、额12面、筒钦2支、冈令2支、铃一只。
诵经僧侣和寺院法台 图片来源:CHARU公号(三)诵经音乐诵经是佛教僧侣必修的功课,也是寺院经常性的重要宗教活动诵经音乐指寺院僧侣诵念经文时吟唱的声乐音乐、诵念经文段落之间穿插的间奏性器乐音乐,或与诵念经文同步进行的伴奏性器乐音乐。
拉卜楞寺的诵经音乐(韵腔)有两种形式,一种经文上写有“央由”(དབྱངས་ཡིག ། dbyangs yig)谱,为声腔式,吟诵时有一定旋律;另一种没有“央由”谱,此种经文主要为念诵,有一定的节奏规律,但无旋律,拉卜楞寺中的经文大都为第二种。
“央由”是一种歌唱性较强的音乐乐谱,也就是诵经唱调,是为了使唱诵经文的音调便于记忆和流传而创造出的一种记录音调的符号,这种乐谱呈波浪状,用有规律的曲线组成一个音节,以曲线将声音的高低形象化地记录下来,由于它只能记录声音进行的方向和大致音高,所以还需口传心授的方法才能准确地记忆。
僧人纷纷步入经堂集体诵经(笔者摄于2009年2月) 诵经吟唱有独唱和一领众和两种形式,在经堂诵经时,主要由“翁则”(དབུ་མཛད། dbu mdzad 领经师)领诵,领经师由诵经出色、声音浑厚、字正腔圆的僧侣担任,他们往往体格高大,身体健壮,声音低沉而富有很强的共鸣,据说比男低音歌唱家的有效低音区还要低三至五度,他们经过数年或数十年的诵经及发声训练,形成了特定的发音方法,通过正确的气息和头腔、胸腔、腹腔各部位的共振,产生了巨大的共鸣。
在全寺性的法事活动中,各扎仓的领经师聚在一起,八、九位领经师同时诵经,简直就像一个大型的低音合唱团所产生的共鸣,让人有一种地动山摇的感觉诵经时,往往配合吹管乐器和打击乐器,铜钦和冈令主要用于诵经前后及中间渲染气氛,打击乐器主要有钹、额、鼓、铃、杵等,用于击奏节拍。
“羌姆”泛指寺院法会期间举行的以宣传佛法、酬神驱邪、祈福禳灾为目的的宗教舞蹈,也称“法舞”(Dharma dance)、“神舞”或“金刚驱魔神舞”,为系列性乐舞,融音乐、舞蹈、面具、服饰及藏传佛教仪式为一体。
“羌姆”作为宗教文化的组成部分,以形象的手法阐释宗教教义,是宗教意识与音乐、舞蹈艺术相结合的产物它的目的是驱逐心魔,排除业障,使众生来世永享神佛护佑因此,“羌姆”大都戴面具表演,其中出场的护法神、阎罗王都戴着造型各异的性格面具,阎王及护法神呈愤怒相,手持刀、剑、戟、铃、杵、钵等法器,身着色彩各异的法衣,以示法力和区别身份。
法舞的舞蹈动作以单脚跳、左右碾转为特征,节奏缓慢,造型性强,具有一种庄严肃穆的威慑感舞蹈的过程中鼓钹齐鸣,号角声声,把观众带入一种震撼人心的宗教氛围中据《吐蕃王统世系明鉴》(རྒྱལ་རབས་གསལ་བའི་མེ་ལོང་། rgyal rabs gsal bai me long)记载,8世纪赤松德赞(ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན། khri srong lde btsan)时期(755-797年),吐蕃迎请莲花生大师进藏弘扬佛法,莲花生为了“调伏恶鬼”,开创了一种驱魔镇邪的寺院宗教舞。
在吐蕃第一所大寺院桑耶寺(བསམ་ཡས་དགོན་པ། bsam yas dgon pa)落成典礼(775年)上,出现吐蕃民间舞蹈与佛经故事内容结合而成的哑剧——跳神仪式,这被认为是较古老的“羌姆”,这种舞蹈通过藏传佛教的仪轨世代传承,至今保留在各地藏传佛教不同教派的寺院之中。
正月法会中的毛兰木“羌姆”(夏河县文化馆提供)作为密宗仪轨的一个组成部分,“羌姆”须在特定的时间、地点,由经过密宗灌顶的僧人表演表演之前由僧众念经祝祷,并举行传统的祭祀仪式,开始表演时,先由乐队奏乐作为前奏,然后由法王、众护法神、鸟兽神祗等分段表演。
“羌姆”表演的结尾多为送“朵玛”(གཏོར་མ། gtor ma 是用糌粑、酥油捏成的用以供神施鬼的食品,具有一定造型)据拉卜楞寺上续部学院(རྒྱུད་སྟོད་པ་གྲྭ་ཚང་། rgyud stod pa grwa tshang)的僧人更登(དགེ་འདུན། dge dun)介绍说,拉卜楞寺“羌姆”的渊源可以追溯到六世班禅罗桑华丹益希(བློ་བཟང་དཔལ་ལྡན་ཡེ་ཤེས། blo bzang dpal ldan ye shes)时期(1738-1780年)。
传说六世班禅到了“香巴拉”(ཤམ་བྷ་ལ། sham bha la)王国,他看到有人表演“羌姆”,前五段跳得比较慢,他记下来了,后三段跳得快,他没有记下,他把“羌姆”带到了扎什伦布寺在拉萨举行大法会的时候,六世班禅问各位高僧谁愿意继承“羌姆”,嘉木样一世欣然接受,并把“羌姆”带到拉卜楞寺,“羌姆”的真正传承人是四世嘉木样活佛。
拉卜楞寺是以六世班禅传下来的“羌姆”为原型,嘉木样五世做了一些修改,将修改后的“羌姆”作为寺院的规章制度,盖上拉卜楞寺的印章,以示郑重,“羌姆”从此作为特定的宗教仪轨,成为拉卜楞寺的传统据六世贡唐仓回忆说,他小的时候去拜访嘉木样五世,看到嘉木样五世在自己的房间里跳“羌姆”,跳的汗流满面,嘉木样五世觉得这样跳太累了,就对“羌姆”做了修改。
拉卜楞寺的法舞“羌姆”,是该寺宗教文化节日的重要活动内容,种类多,内容丰富,闻思学院(ཐོས་བསམ་གླིང་། thos bsam gling)有“毛兰木羌姆”和“米拉劝法羌姆”,时轮学院(དུས་འཁོར་གྲྭ་ཚང་། dus khor grwa rshang)有“时轮金刚法会羌姆”,喜金刚学院(ཀྱཻ་རྡོར་གྲྭ་ཚང་། kyee rdor grwa tshang)有“禳灾法会羌姆”等,下面择要介绍几种。
1.“毛兰木羌姆”(སྨོན་ལམ་འཆམ། smon lam cham)在每年正月初三至十六举行的“毛兰木法会”上进行,正月十四日为法舞表演日届时,闻思学院前的广场上信众云集,嘉木样大师、四大“赛赤”(གསེར་ཁྲི་། gser khri)、八大“堪布”(མཁན་པོ། mkhan po)、十八“囊欠”(ནང་ཆེན། nang chen)的活佛高僧在前殿二楼的经廊就座,众僧人围坐在场地周围,场地中央用白灰画着圆圈形的线条,便于舞者保持队形。
参加舞蹈的僧人三十四人,伴奏乐队五十六人,他们都是从各扎仓挑选出来的,法舞的排练历时一年法舞的主题是:法王镇阎王的凶暴和禳除一切灾难,使佛法兴盛,众生平安、天下太平
七月法会中的“米拉劝法羌姆”(笔者摄于2009年8月)法舞从上午十一点多一直进行到下午五点多钟,大体上分为四段进行:第一段称作“冈日”(ཀེང་རུས། keng rus),由四名小童僧表演,他们头戴面具、手持法器、和着法乐的节拍舞蹈,作为整场法舞的引序。
第二段称为“邦羌母”(འབག་འཆམ། bag cham),意为面具法舞,是整场法舞的主体部分,出场的角色是法王双尊及其护法神法王是文殊菩萨的化身,佩五头骨冠,护法神分五组出场,每组两人,前四组分别着红色、蓝色、棕色、绿色法衣,戴着与法衣同色的面具,第五组戴着牦牛、野鹿的头套,他们手持法器,围成圆周,缓缓作舞,舞姿庄重。
第三段称为“夏乃合”(ཞྭ་ནག ། zhwa nag),意为黑冠法舞,二十名表演者头戴黑色高帽,黑巾蒙面,一手持头骨碗,一手持金刚杵,跳金刚法舞,围坐在周围的僧人念咒,通过咒语把所有有形和无形的恶魔(象征意义)全部收服在“朵玛”上。
第四段为送“朵玛”,所有舞者和仪仗成员浩浩荡荡地将“朵玛”镇压到寺外焚毁、抛弃,寓意诸恶尽除最后由“夏乃合”中的黑帽舞者舞蹈,寓意把宇宙包裹在善的法力之中,使邪恶无法侵入2.“柔扎法会羌姆”(རིགས་གྲྭའི་འཆམ། rigs grwai cham)农历六月二十九日至七月十五日,拉卜楞寺举行“柔扎法会”,也称“说法会”或“七月法会”(bdun pai rigs grwa),这是寺僧进行辩经说法、学位考试的法会,据说这个法会是由宗喀巴大师的弟子贾曹杰为纪念佛门护法神而创立的。
在拉卜楞寺,这个法会的规模仅次于正月法会七月初八演出“米拉劝法羌姆”,以法舞的形式展现圣僧米拉日巴(མི་ལ་རས་པ། mi la ras pa)劝化猎人贡保多吉(མགོན་པོ་རྡོ་རྗེ། mgon po rdo rje)的故事。
这个法舞大概起源于第二世嘉木样时期(1728-1791年),据说当时曾留学卫地哲蚌寺的三世贡唐·丹贝卓美(གུང་ཐང་བསྟན་པའི་སྒྲོན་མེ། gung thang bstan pai sgron me)根据《米拉日巴传》(མི་ལ་རས་པའི་རྣམ་ཐར། mi la ras pai rnam thar)中猎人贡保多吉听法的一段故事,编为说唱与舞蹈形式结合,有较完整故事情节的法舞,在拉卜楞寺表演,随后即由第二世嘉木样活佛决定此后每年在“柔扎”辩经大会期间的农历七月八日演出。
故事情节为:猎人贡保多吉驱犬执弓,正在山中逐鹿,麋鹿逃到米拉日巴静修之处,猎狗和贡保多吉相继追到米拉日巴面前,米拉日巴将他们一一劝化,使其皈依佛法法舞在闻思学院前的广场上举行,从上午十点五十左右开始,一直表演到下午三点二十左右,历时四个半小时。
嘉木样大师、四大“赛赤”、八大“堪布”、十八“囊欠”的活佛高僧在前殿二楼观看法舞分为五段进行,第一段是由一位头戴“阿杂拉”(ཨ་ཙ་ར། A tsa ra)面具的童僧表演,他一会儿舞棒,一会儿翻筋斗、打车轮,技艺娴熟;第二段由另一位“阿杂拉”和两只狮子共舞,“阿杂拉”手持彩绸戏耍狮子,两只狮子翻滚跳跃,憨态可掬;第三段由两位头戴山神面具的童僧表演,山神面具白脸高鼻,瞠目龇嘴,造型夸张,据说他们是米拉修行地的山神;第四段由两名童僧扮演的土地神上场,他们白发白须,头戴鼻子上系着小螺壳的黄色面具,腰里系着绳子结成的短裙,旋转作舞,舞毕,两者展开上书米拉日巴生平、业绩的经卷诵读;第五段米拉日巴说法。
如果说米拉日巴的出场是全剧的正式开始,那么前面几段表演只是为米拉日巴的出场作铺垫,现在该剧的主要人物上场了在两位土地神(在第四段中出现过)的引导下,两位头戴白、蓝、红、黄、绿五色幢形高帽、身穿宁玛派僧服、背着经卷的米拉日巴缓缓登场。
当两位米拉坐定后,即有两只鹿和两只猎犬次第入场,麇鹿惊慌逃命,猎犬紧追不舍扮演鹿和猎犬的僧人头戴鹿和猎狗的头套,依次作舞,鹿舞婉转哀伤,表现了它的危难处境;猎犬奔跑跳跃,表现了它的凶猛强悍,它们来到米拉日巴面前,两位米拉随即站起,摇着手中的小法鼓唱起道歌以施法教,麇鹿和猎犬受到米拉劝化,皈依佛法,坐在米拉左右。
此时,两位猎人贡保多吉随两名童子(猎人的儿子)先后入场,贡保多吉的扮演者头戴褐色面具,白发、白眉、白须,身穿灰色皮袄,腰佩宝剑,手持弓弩,威武彪悍他们来到场中寻找猎犬与猎物,发现犬、鹿卧于米拉两侧,他们张弓搭箭,向米拉射去,箭折回,猎人诧异,米拉起身摇鼓而歌,劝化猎人,猎人终于大彻大悟,放下屠刀,皈依佛法。
随后,米拉、麋鹿、猎犬、猎人共同起舞,缓缓退场,法舞在僧人和信众的祝祷声中结束在法舞中,米拉、猎狗、麋鹿和猎人贡保多吉都是成对出现,猎犬、麋鹿和猎人头戴造型夸张的面具,舞姿朴拙,诙谐幽默,两个猎人贡保多吉互相争吵、问答对白,将人物的心理活动和盘托出,可谓独出心裁、妙趣横生。
在这个法舞中,由寺僧扮演的猎人贡保多吉可以借机揭露上至本寺总法台,下至普通寺僧的错误言行,以警示僧众恪守戒律他可以指名道姓,直言不讳,也可以含沙射影,批评讽刺,不受任何限制,被批评者不能采用任何手段进行报复,对寺僧的戒律教育,就以这种轻松、善意的方式进行。
九月禳灾法会“羌姆”(笔者摄于2009年11月)3.禳灾法会“羌姆”(དགུན་འཆམ། dgun cham可译为“冬季法会”),会期在农历九月二十九日,由喜金刚学院主办,会址在图丹颇章(ཐུབ་བསྟན་ཕོ་བྲང་། thub bstan pho brang)院内。
法舞从早晨九点多一直进行到下午六点多,是拉卜楞寺持续时间最长的一场法舞舞者均是喜金刚学院的僧人,他们身穿各色法衣,戴有象征各种不同身份的面具,手持各种法器,在“羌洪”(འཆམ་དཔོན། cham dpon)的带领下起舞,为法舞伴奏的乐队有20人左右,5钹、12面额、2支铜钦、2支冈令、1只法铃。
法舞分五段进行,第一段的主角叫“载末尔”(ཙིའུ་དམར། tsiu dmar),“载末尔”为土地神,也是密宗护法神,三只眼睛,呈愤怒相这段法舞由十人舞蹈,舞者身穿红、黄、蓝、棕等各色法衣,头戴与法衣相同色调的护法神面具,右手执钺,左手拿绳索起舞。
第二段出场的是阎罗王(ཆོས་རྒྱལ། chos rgyal)、侍从和明妃,一共17人,阎王及侍从的面具形似牛头,阎王右手持骨棒,左手拿套索,侍从及明妃手持刀、叉、骨碗等法器缓缓起舞第三段是由“南色”(རྣམ་སྲས། rnam sras 财宝天王,即财神)及其护将舞蹈。
舞者一共9人,南色王呈善静相,右手手持胜利幢,左手捏鼬鼠领舞,八位护将的左手皆持鼬鼠,右手持其他法器第四段叫“夏乃合”(ཞྭ་ནག ། zha nag),意为黑帽法舞,由15名头戴黑色高帽,黑巾蒙面的舞者上场,他们一手拿金刚撅,一手执头骨碗,据说他们是密宗咒师,他们在喃喃的诵经声中舞蹈。
第五段送“朵玛”,僧众抬着“朵玛”,乐师、舞者、仪仗列队随行,将“朵玛”抬到王府村前面的空地上焚毁,表示诸恶尽除,天下太平
Tibetan Women and Men Are Dancing and Singing Songs in the Lama Buddhist Festival Ritual Ceremony. Photo by Carter D. Holton, 1943.3,藏缅阿尔泰研究所提供
4.时轮金刚法会“羌姆”(གར་འཆམ། gar cham 噶尔羌姆),拉卜楞寺于每年农历三月十五日举行时轮金刚法会,传说这一天释迦牟尼成佛后讲授时轮金刚本源,为纪念此日,时轮学院每年特举办这次法会,据说该法会由第三世德哇仓活佛嘉央图丹尼玛(འཇམ་དབྱངས་ཐུབ་བསྟན་ཉི་མ། jam dbyangs thub bstan nyi ma)开创,会上选派17名僧人跳法舞,名曰时轮金刚法舞。
法舞在时轮学院的佛殿内举行,持续一、两个钟头届时,舞者身着法衣,不戴面具,头戴五瓣莲花帽,手持法铃、金刚杵,围着时轮金刚坛城缓缓作舞,一边舞蹈,一边诵经这是拉卜楞寺持续时间最短的一场法舞“羌姆”法舞不仅是寺院举行的宗教仪轨,同时也是大众广泛参与的社会活动,每逢寺院举行法会、表演“羌姆”的时候,各地的信徒纷至沓来,他们风雨无阻,参加仪式,朝佛献供,寺院内外人山人海,形成盛大而降重的宗教节日活动。
一些白发苍苍的老人匍匐在地上,口念“嘛呢”,对着法舞表演场磕头,一些围观的信徒高声诵唱“嘛呢”,声音此起彼伏,参与宗教活动给他们的心灵以莫大的慰藉参考文献[1]阿莽班智达著.玛钦·诺悟更志、道周译注.拉布楞寺志.兰州:甘肃人民出版社,1997年
[2]智观巴·贡却乎丹巴绕吉著.吴均、毛继祖、马世林译.安多政教史.兰州:甘肃民族出版社,1989年[3]宗喀·漾正冈布等.拉卜楞的历史文化遗存.兰州:甘肃民族出版社.待出版[4]宗喀·漾正冈布等.卓尼生态文化.兰州:甘肃民族出版社,2007年
[5]宗喀·漾正冈布等.西方旅行者眼中的拉卜楞.兰州:甘肃民族出版社,2010年[6]宗喀·漾正冈布等.内地旅行者眼中的拉卜楞.兰州:甘肃民族出版社,2010年[7]宗喀·漾正冈布、英加布.拉卜楞的书面与口头文学.中国民族学·第五辑.兰州:甘肃民族出版社,2010年
[8]李安宅、于式玉.李安宅、于式玉藏学文论选.北京:中国藏学出版社,2002年[9]索代.夏河史话.兰州:甘肃文化出版社,2005年[10]丹曲.拉卜楞史话.北京:民族出版社,1998年[11]夏河县志编纂委员会编.夏河县志.兰州:甘肃文化出版社,1999年
[12]中国人民政治协商会议夏河县文史资料委员会编.夏河文史资料·第一辑,1993年[13]中国人民政治协商会议甘南藏族自治州委员会文史资料研究委员会.甘南藏族自治州文史资料·第四辑,1985年[14]黄奋生编著.吴均校订.藏族史略.北京:民族出版社,1985年
[15][法]石泰安著.耿昇译.西藏的文明.北京:中国藏学出版社,2005年[16]伦珠旺姆、昂巴.神性与诗意——拉卜楞藏族民俗审美文化研究.北京:民族出版社,2003年[17]郝毅、张小莹.拉卜楞寺文化与艺术.兰州:甘肃文化出版社,2001年
[18][英]罗伯特·比尔著.向红笳译.藏传佛教象征符号器物图解.北京:中国藏学出版社,2007年[19]罗发西等.拉卜楞寺概况.兰州:甘肃民族出版社,1987年[20]尕藏才旦、格桑本.雪域气息的节日文化.兰州:甘肃民族出版社,2000年
[21]甘南藏族自治州文化局编.藏族民间歌曲选.西宁:青海民族出版社,1989[22]马祥云整理、翻译.安多民歌集锦.西宁:青海民族出版社,2000年[23]聂合·交考编.玛曲民歌弹唱集.兰州:甘肃民族出版社,2007年
[24]田联韬主编.中国少数民族传统音乐.北京:中央民族大学出版社,2001年[25]扎西东珠、王一清.甘南东南部农区的藏族歌舞. 安多研究:藏学论文(第三辑).丹曲、扎扎主编/民族出版社,2007年[26]林泉.“草原百灵”的艺术人生.中国民族,2007年第10期
[27]丹曲.拉ト楞佛殿音乐初探.西藏艺术研究,1992年第1期[28]丹曲.拉卜楞民间歌舞音乐艺术.西藏艺术研究,1991年第2期[29]刘凯.拉卜楞寺“羌姆”—“贡保多吉听法”源流及其影响.夏河文史资料·第一辑,1993年
[30]张福慧.安多藏族传统节日文化研究.硕士学位论文.兰州大学硕士学位论文.指导教师:宗喀·漾正冈布教授,2009年[31]觉嘎.西藏传统音乐的结构形态研究.上海音乐学院博士学位论文.指导教师:贾达群教授,2005年
[32]周瑾.论藏族聚居区跳锅庄的社会功能.四川大学硕士学位论文.指导教师:陈昌文教授,2002年[33]赵玺.藏族民间舞蹈“堆谐”研究.中央民族大学硕士学位论文.指导教师:苏自红,2007年[34]宗喀·漾正冈布.却西德哇传统体育游戏歌舞非物质文化遗产申报片.2006年
[35]中共夏河县委宣传部.拉卜楞寺.VCD.成都:中国唱片成都公司出版[36]中共夏河县委、夏河县人民政府.拉卜楞寺建寺300周年大型演唱会.VCD.北京:中体音像出版中心出版[37]巴尔帝编辑、扎西卓玛等演唱.母女情.磁带.西宁:海民族语影视译制中心.西海民族音像出版社发行
注释[1]道尔吉,拉卜楞镇下唐乃合村人,时年68岁,曾为拉卜楞大寺藏戏队成员,在民间歌舞、乐器和藏戏等方面均有造诣,为夏河县非物质文化遗产项目“白格尔”(说唱)传承人,持有夏没有啊县文体局颁发的荣誉证书。
[2]关于拉卜楞“拉德四部翼”,参见宗喀·漾正冈布,杨才让塔:《甘南夏河藏族的丧葬习俗及其当代变迁——以拉卜楞寺周边村庄为中心》,《民族研究》2021年第4期[3]按普通藏语发音可音译为“巴尔修”[4]久西草,拉卜楞镇人,1950年生人,在歌舞、藏戏等方面均有造诣。
据称她为甘南藏族自治州成立后的第一代藏戏女演员,曾在夏河县文化馆从事文艺演出,她参演的歌舞作品还多次获奖,持有国家文化部、民族事务委员会颁发的荣誉证书[5]关于拉卜楞地区的“娘乃”习俗,可参见宗喀·漾正冈布,蔡文君.拉卜楞的央金拉姆:于式玉对拉卜楞及其周边游牧地区的考察研究(1938—1942)[J].中国藏学,2020,(03):70-77.
[6]南方门域(lho mon phyogs),指卫藏南部布鲁克巴(’breg yul不丹)一带[7]鹰笛是一种用鹰的翅骨制作的吹管乐器,类似竹笛原文载于:《中国民族学》第七辑,2011(文章在原文基础上已略作修订)。